تحلیل دیدگاه محقق خراسانی: «امر» به معنای «طلب» و «شیء»
محقق خراسانی[1] معتقد است که واژه «امر»
یک مشترک لفظی میان دو معنا است:
- «طلب» (بدون توجه به خصوصیات آن)
- «شیء»
اشکال محقق اصفهانی و ارائه معنای جایگزین
محقق اصفهانی[2] به دیدگاه محقق خراسانی اشکال میکند و شواهدی ارائه میدهد که نشان میدهد واژه «امر» دقیقاً مترادف «شیء» نیست و نمیتوان این دو را بهجای یکدیگر به کار برد.
ایشان سپس استدلال میکند که معنای «امر» باید «فعل» باشد. اما در ادامه تلاش میکند معنای «فعل» را نیز به اعتبار تعلق اراده الهی به آن تحلیل کرده و در نهایت، آن را به معنای «اراده» و «طلب» برگرداند.
نقد استدلال محقق اصفهانی و ناسازگاری با ادراکات وجدانی
با این حال، استدلال محقق اصفهانی ناتمام است. چرا که لازمه سخن ایشان این است که تنها یک فرد خداباور و معتقد به اراده الهی بتواند جملاتی مانند «أمرُ فلانٍ مستقیمٌ» -کارهای فلانی روبهراه است- را به کار ببرد.
در حالی که واضح است یک فرد منکر خدا نیز میتواند از این عبارت استفاده کند.
همچنین روشن است که حتی یک فرد معتقد به خدا و اراده او نیز هنگام به کار بردن این جمله، لزوماً به این نکته توجه ندارد که مصداق «امر»، متعلق اراده تکوینی خداوند است. بنابراین، فرمایش محقق اصفهانی به هیچ وجه با ادراکات وجدانی هماهنگ نیست.
بر اساس جلسه ۱۰۳
۸ اردیبهشت ۱۴۰۳