یک نکته روشی در بررسی استعمالات واژگان

ضرورت توجه به حقیقی یا مجازی بودن استعمال

تذکر یک نکتۀ روشی کلّی در شیوۀ صحیح مراجعه به استعمالات یک واژه و استدلال به آن‌ها لازم می‌باشد.

به هنگام مراجعه به استعمالات یک واژه باید این نکته را در نظر داشت که آیا این استعمال حتماً حقیقی است یا امکان مجازی بودن آن نیز وجود دارد؟ در جایی که استعمال مجازی، حُسن طبع داشته باشد، نمی‌توان استعمال مورد نظر را دلیل بر معنای حقیقی قرار داد.

نقدی بر شیوۀ استدلال با تکیه بر استعمالات مجازی

آقای شهیدی به منظور انکار هم‌معنایی امر با فرمان دادن و دستور دادن، به استعمالاتی تمسک جسته‌اند که امکان استعاره و مانند آن در آن‌ها وجود دارد.

مثال‌هایی از استعمال مجازیِ «فرمان/دستور دادن»

برای مثال می‌توان از باب مجاز و استعاره چنین گفت: «شیطان به من فرمان داد این کار را بکنم»؛ «ایمان من به من دستور داد این کار را بکنم»؛ «نفس من به من دستور داد این کار را بکنم».

عدم صحت استدلال مبتنی بر استعمال مجازیِ رایج

بنابراین کاربست مجازی مفهوم دستور دادن در تمام این مثال‌ها صحّت و حسن طبع دارد لذا معمول مترجمان، این عبارات را «دستور دادن» ترجمه کرده‌اند بی‌آن‌که احساس شود با ذوق عرفی مخالف است. بنابراین این شیوۀ استدلال صحیح به نظر نمی‌رسد.