جلسۀ 7 بهمن 1386
گونههای مختلف پدیدۀ اشتراک و جریان اصالة الثبات در آن
در دانش اصول، برای اثبات اینکه ظهور کنونی الفاظ، با ظهور زمان صدور یکسان است، به اصالة الثبات فی الظهور تمسک شده است. یعنی اگر یک لفظ در زمان کنونی، مشترک نبود و ظهور در یک معنای متعیّن داشت، اصل آن است که در زمان صدور هم مشترک نبوده و در همین معنای متعیّن ظهور داشته است.
با عبور از اشکالات و جوابهایی که در جریان این اصل وجود دارد، بحث دیگر آن است که اگر یک لفظ در زمان کنونی مشترک بود و به دلیل فقدان قرینۀ معیّنه با اجمال روبرو شده بود، آیا میتوان با تمسک به اصالة الثبات، اجمال کنونی را به زمان صدور کشاند و گفت در زمان صدور هم همین اشتراک وجود داشته و اجمال داشته است؟
فارغ از اشکالاتی که در اصل جریان اصالة الثبات توسط آیت الله والد مطرح شده است، ایشان معتقدند حتی اگر وجود چنین اصلی را بپذیریم، مجرای آن ظواهر است نه مجملات؛ یعنی نهایتاً میتوان ظهور کنونی را به زمان صدور کشاند ولی نمیتوان اجمال کنونی را به زمان صدور کشاند.
اشتراک یک پدیدۀ تدریجی الحصول است یعنی خیلی اوقات لفظ مورد نظر، در زمان صدورش اشتراک نداشته ولی به مرور زمان، به وضع تعیّنی، یک معنای جدید به آن اضافه شده است. اینکه ما بگوییم عقلاء میگویند در زمان صدور هم اشتراک وجود داشته، قابل پذیرش نیست؛ چون طبیعی است که در آن زمان اشتراک نداشته باشد ولی به مرور زمان وضع جدید پیدا کرده باشد.
لکن باید دانست این اشکال که توسط آیت الله والد مطرح شده، تنها به برخی اقسام اشتراک اختصاص دارد.
توضیح آنکه، سابقاً بههنگام یادکرد مناشئ اجمال این نکته را گوشزد نمودیم که اشتراک دارای دو قسم است:
- اشتراک ناشی از تعدّد وضع: مثل اینکه لفظ زید، یک بار وضع بشود برای زید بن بکر و یک بار وضع بشود برای زید بن عمرو.
- اشتراک ناشی از تعدّد موضوعله: مانند ضمیر که تعدّد وضع ندارد، ولی بنابر مبنای وضع خاص موضوعله عام، موضوعلهش متعدد است.
اشکال آیت الله والد تنها به اشتراک ناشی از تعدّد وضع اختصاص دارد و اشتراک ناشی از تعدّد موضوعله را شامل نمیشود.
وقتی در کلام سائل ضمیری بکار رفته که مرجعش نامعلوم است، فقدان قرینۀ معیّنه بر مرجع ضمیر، سبب اجمال میشود و این اجمال، اجمالی نیست که ناشی از تعدّد وضع باشد تا بگوییم وضع امری تدریجی الحصول است و ممکن است بعدها این اشتراک رخ داده باشد. بنابراین در اجمالهایی که ناشی از تعدّد موضوعله هستند میتوان اصالة الثبات را جاری نموده و اجمال کنونی را به زمان صدور کشاند.
البته جریان اصالة الثبات در فرض مزبور، با قطع نظر از اشکالات دیگری است که اصل جریان آن را با مشکل مواجه میکند.