بررسی یک روایت مهم از امام صادق (ع) درباره خلف وعده
در روایتی ارزشمند از امام صادق (ع) چنین آمده است:
[!quote] قرار گرفتن خلف وعده کنار کذب و خیانت در سوال راوی
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَسَنِ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ يَزِيدَ الصَّائِغِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ عَلَى هَذَا الْأَمْرِ إِنْ حَدَّثَ كَذَبَ وَ إِنْ وَعَدَ أَخْلَفَ وَ إِنِ ائْتُمِنَ خَانَ مَا مَنْزِلَتُهُ قَالَ هِيَ أَدْنَى الْمَنَازِلِ مِنَ الْكُفْرِ وَ لَيْسَ بِكَافِرٍ.[1]
[!tip] مفاد اجمالی روایت (توضیح نویسنده)
این روایت، فردی را توصیف میکند که دروغ میگوید، خلف وعده میکند و خیانت میورزد و امام (ع) جایگاه او را نزدیکترین منزلت به کفر، اما نه کافر واقعی، معرفی میفرمایند.
پرسش کلیدی: چرا خلف وعده در کنار محرمات ذکر شده است؟
این سؤال مهم مطرح میشود که اگر چه بر اساس مباحث پیشین، خلف وعدهای که به بزرگسالان داده میشود، حرام نیست، چرا در کنار اعمالی که قطعاً حرام هستند، مانند کذب و خیانت، قرار گرفته است؟
پاسخ: خلف وعده؛ پلی به سوی کذب و خیانت
برخی از اعمال، هرچند به خودی خود حرام نباشند، اما میتوانند زمینهساز و بستر ارتکاب اعمال حرام دیگر شوند. به همین دلیل، در کنار محرمات ذکر میشوند تا اهمیت و خطر آنها نمایان شود.
- خلف وعده، زمینهساز دروغ و خیانت: کسی که به وعدهاش عمل نمیکند، هرچند از نظر شرعی مرتکب فعل حرامی نشده، ولی چنین شخصی به راحتی دروغ میگوید و خیانت میکند. فردی که بهراحتی وعدههایش را زیر پا میگذارد، بهآسانی نیز دروغ میگوید و اعتماد دیگران را خیانت میکند.
توجیه قرارگیری در کنار محرمات: پس ممکن است خودِ خلف وعده حرام نباشد، اما از جهت روانی زمینهساز ارتکاب سایر محرمات باشد. همین نکته، توجیه اصلی قرار گرفتن آن در کنار محرماتی همچون کذب و خیانت است؛ زیرا سبب میشود افراد متوجه خطرساز بودن آن و زمینهسازی آن برای ارتکاب حرام شوند.
بر اساس جلسه ۵۶
۱۸ آذر ۱۴۰۳
الكافي (ط - الإسلامية)، ج۲، ص۲۹۰، ح۵ ↩︎