وصیت امام صادق (ع) و پیگیری خلیفه عباسی
خلیفه عباسی به امیر مدینه گفت ببین شیعیان، پس از جعفر بن محمد بر چه کسی به عنوان امام اتفاق نظر دارند، گردنش را بزن. امیر مدینه پی گیر وصیت امام صادق علیه السلام شد و متوجه شد، حضرت ۵ تن را به عنوان وصی معرفی نمودهاند؛ یکی خود خلیفه، دوم امیر مدینه، سوم همسر امام علیه السلام، چهارم عبدالله افطح فرزند بزرگ تر امام علیه السلام و پنجم امام کاظم علیه السلام که فرزند کوچک تر بودند.
تحلیل اصحاب: مقصود اصلی، امام کاظم (ع) است
اصحاب امام علیه السلام متوجه شدند مقصود ایشان، خصوص امام کاظم علیه السلام بوده و سائر افراد را به عنوان کاندیدای پوششی ذکر نمودهاند. یکی از اصحاب گفته بوده، خلیفه و امیر مدینه وصی امام نیستند و امر به وصایتشان به جهت تقیه بوده است. همسر امام علیه السلام نیز زن است و زن قابلیت امامت ندارد. عبدالله افطح هم اگر شایسته میبود ذکر نام برادر کوچک تر در کنار او وجهی نداشت. پس امام موسی کاظم علیه السلام وصی امام صادق علیه السلام است.
تبیین: انحلال ثبوتی و عدم تسرّی عدم مراد جدی
مقصود آنکه، امام صادق علیه السلام در وصیت خویش نام ۵ تن را ذکر نمودند؛ از این ۵ تن، جز امام کاظم علیه السلام، هر کدامشان نکتهای داشت که نشان میداد مراد جدی حضرت نبوده است که از قضا اکثریتشان هم مراد جدی نبودند. آیا در مقام بیان مراد جدی نبودن در مورد ۴ تن که اکثریت موارد را تشکیل دادند، دلیل میشود در مورد نفر پنجم هم بگوییم در مقام بیان مراد جدی نبوده است؟!
پاسخ منفی است؛ چون نکتهای که سبب میشود آن ۴ تن مراد جدی به شمار نروند، انحلالی است و آن نکته در مورد نفر پنجم وجود ندارد. نکات هر یک جداگانه است لذا باید به صورت انحلالی مورد بررسی قرار گیرند. بله، اگر تمام اینها دارای نکته وحدانی بودند دیگر نمیتوانستیم در مورد نفر پنجم اصل عدم تقیه و تطابق با مراد جدی را جداگانه جاری کنیم؛ ولی وقتی نکات متعدد است باید هر یک را جداگانه در نظر گرفت در نتیجه اصل عدم تقیه اقتضا میکند وصیت به وصایت امام کاظم علیه السلام مطابق مراد جدی بوده باشند.
علت انحلالی فهمیده شدن مراد جدی
ما در بحث انحلال این نکته را گوشزد مینمودیم که علت انحلالی فهمیده شدن مراد جدی آن است که خیلی اوقات، آن نکتهای که متکلم را وادار میکند کلامی را به کار ببرد که مطابق مراد جدیاش نیست، انحلالی است و نسبت به هر یک از اجزاء فرق دارد. اینکه نسبت به امیر مدینه و خلیفه و همسر امام و عبدالله افطح، کلام حضرت مطابق مراد جدی نیست، نکتهاش ارتباطی به امام کاظم علیه السلام ندارد چون هر یک از آنها نکته خاص خودشان را داشتند.
جلسه ۱۱ مورخ ۲ مهر ۱۴۰۳