جلسۀ 114 مورخ 15 اردیبهشت 1404
وجود دو صورت برای وجوب کفائی و تأثیر آن در برخی اشکال و جوابها
نکتۀ دیگری که با مکلّفٌبه در ارتباط است، پیرامون این مطلب است که واجب کفائی به دو شکل قابل تصویر است:
- تحقّق فعل زید یا فعل بکر، به نحو «أو» حقیقیة؛ یعنی تنها باید از یکی از این دو فعل صادر شود، نه هر دو.
- تحقّق فعل زید یا بکر، به نحو «أو» مانعة الخلوّ؛ یعنی یا فعل زید محقّق شود یا فعل بکر محقّق شود یا فعل هر دو.
باید دانست در عالم خارج 4 حالت قابل تصویر است:
- فعل از هیچکس صادر نشود.
- تنها از زید صادر شود.
- تنها از بکر صادر شود.
- از هر دو صادر شود.
حال باید دید در وجوب کفائی، کدامین حالت از حالات چهارگانه مطلوب است؟
یک صورت آن است که بگوییم حالت دوم و سوم مطلوب است، و صورت دوم آن است که بگوییم افزون بر آن، حالت چهارم نیز مطلوب است. در وجوب کفائی، هر دو صورت قابل تصویر است. برای تصور راحتتر مطلب، دو مکلّف را در نظر بگیرید و مطلب را بر آن تطبیق کنید.
حال اینکه در صورت اول، به چه دلیل انجام عمل توسط هر دو شخص مطلوب نیست، ممکن است به دلیل عدم امکان تحقّق فعل توسط هر دو باشد؛ یا اگر امکان دارد، برای شارع مطلوب نیست.
مقصود آنکه، باید میان این دو صورت فرق بگذاریم و در تحلیل واجب کفائی، این نکته را در نظر داشته باشیم که قصد داریم کدامین صورت را تحلیل کنیم. این نکتهای است که در برخی اشکال و جوابها نادیده گرفته شده است.