تبیین دیدگاه محقق عراقی (تمایز وجوب و ندب در شدت و ضعف اراده)
تقریب یکم، تقریب محقق عراقی است. ایشان میگوید امر وجوبی مرتبه شدید امر است و امر ندبی، مرتبه خفیف امر است. چنین نیست که امر وجوبی، چیزی بیش از امر باشد؛ همان امر است که در مرتبه شدیدش تحقق یافته است. ایشان از تعبیر «اراده» استفاده نموده است. فصل مقوّم اراده وجوبی و اراده ندبی، خود اراده است که با کم و زیاد شدنش به وجوب و استحباب تبدیل میشود. امر برای مطلق اراده وضع شده است ولی اطلاق آن اقتضا میکند بر مرتبه وجوبی حمل شود چون امر وجوبی اراده است و هیچ چیز دیگری نیست؛ بر خلاف امر ندبی که اراده است به علاوه ترخیص بر ترک.[1]
نقد دیدگاه محقق عراقی
نقد اول: غیر عرفی بودن (دیدگاه آقای شهیدی)
آقای شهیدی در اشکال به این تقریب، آن را غیر عرفی دانسته و میفرمایند اگر چنین تحلیلی صحیح باشد، عقلی است نه عرفی. اطلاق و مقدمات حکمت، زمانی میتواند به تعیین فرد خاص از یک کلی منجر شود که عرف سکوت گوینده را برای افهام مطلب کافی بداند؛ حال آن که در این تقریب عرف چنین چیزی را درک نمیکند.[2]
نقد دوم: عدم صحت تحلیل حتی به دقت عقلی
اشکال آقای شهیدی وارد است؛ ولی افزون بر اشکال ایشان، اشکال اساسی آن است که تحلیل محقق عراقی حتی به دقت عقلی نیز صحیح نیست. ایشان تفاوت وجوب و استحباب را در شدّت و ضعف اراده دانستند؛ ولی پیش تر گفتیم فارق ثبوتی وجوب و استحباب در شدّت و ضعف اراده نیست و اساساً باز کردن پای اراده به این بحث، صحیح نیست.
جلسه ۷ مورخ ۲۶ شهریور ۱۴۰۳