نقد استدلال مرحوم ابوالصلاح حلبی در حرمت خلف وعده
مرحوم ابوالصلاح حلبی برای اثبات وجوب وفای به وعده استدلال کرده که خلف وعده، مصداق کذب است. ما این استدلال را ناصحیح میدانیم و معتقدیم خلف وعده تنها باعث میشود کلام سابق ما به کذب متصف شود و دلیلی بر حرمت این عمل وجود ندارد.
تحلیل و تفکیک حرمت کذب و اتصاف گفتار به کذب
کذب به عنوان فعلی از افعال مکلف حرام است، اما اینکه کاری انجام دهیم که گفتار سابق ما متصف به کذب شود، مشمول ادله حرمت کذب نیست. ادله حرمت کذب میگویند: «وقتی سخن میگویی، مراقب باش که سخنت مخالف واقع نباشد»؛ نه اینکه: «رفتار خود را به گونهای تنظیم کن که سخن پیشینت مخالف واقع نشود.»
بله، رفتار خارجی مکلف در اتصاف یک قضیه به صدق یا کذب دخالت دارد؛ اما ظهور عرفی ادله تحریم کذب، چنین حالتی را در بر نمیگیرد. این ادله میگویند: «هنگام سخن گفتن، مراقب باشید خلاف واقع نگویید»؛ نه اینکه: «پس از سخن گفتن، رفتارتان به گونهای باشد که سخنتان مخالف واقع نشود.»
بر اساس جلسه ۵۵
۱۷ آذر ۱۴۰۳