هنگامی که طرق یک روایت به حدی متعدد باشد که تبانی بر کذب عادتاً در موردش نشود، آن خبر متواتر محسوب میشود. بحث اصلی در جایی است که اگر برخی از نقلها مرسل باشند، چه میزان در حصول اطمینان مؤثر است؟ زیرا در این صورت احتمال اتحاد طریق مرسل با دیگر نقلها وجود دارد.
استاد شبیری در تاریخ ۱۳۹۸/۱۰/۲، در جلسه ۵۲، نکات مهمی در این زمینه ارائه کردند که در ادامه، بر پایه برداشت شخصی، به صورت خلاصه شرح داده میشود:
برای بررسی میزان تأثیرگذاری نقلهای مرسل، باید به نکات زیر توجه کرد:
۱.
بررسی ارتباط خاص بین منابع
اگر مشخص شود که کتابی (مثلاً کتاب الف) حدیثی را از کتاب دیگری (مثلاً کتاب ب) نقل میکند، نباید این دو منبع را دو نقل مستقل به حساب آورد.
۲.
دسترسی بزرگان به منابع مفقود
باید بررسی کرد که آیا شخصیتهایی مانند علامه حلی به منابعی غیر از منابع در دسترس ما دسترسی داشتهاند یا خیر. اگر این افراد نیز به منابع بیشتری دسترسی نداشتهاند، آنگاه تعدد طریق مورد بحث منتفی خواهد بود.
۳.
بررسی اجمالی ارتباط عام بین منابع
به طور متعارف، اگر یک کتاب از کتابهای دیگری (مثلاً کتاب ب و ج) نقل قول میکند، احتمال اتحاد طریق بیشتر میشود.
۴.
احتمال وجود سندهای متفاوت در منابع مفقود
حتی با فرض وجود منبعی که به دست ما نرسیده است، باید این احتمال را بررسی کرد که آیا ممکن است سند آن به شخصی غیر از سندهای موجود منتهی شود یا خیر؟
۵.
میزان کلی احادیث به دست رسیده
باید به طور کلی بررسی شود که چه مقدار از احادیث به دست ما رسیده است؟
با در نظر گرفتن مجموع این نکات، باید به حساب احتمالات پرداخت و میزان اطمینان حاصل از روایات مرسل را در کنار سایر طرق بررسی کرد.
بر اساس جلسه ۵۲
۲ دی ۱۳۹۸