جلسۀ 107 مورخ 12 اردیبهشت 1403
مقصود از علوّ در بحث عناصر دخیل در صدق مادۀ امر
در گام نخست قصد داریم به این نکته بپردازیم که مقصود از علوّی که محقق خراسانی آن را برای صدق مادۀ امر معتبر میدانند چیست؟ محقق ایروانی علو را به معنای علو حقیقی و مولای حقیقی بودن میداند. این در حالی است که برای صدق امر روشن است که علو حقیقی معتبر نیست. ادعای محقق ایروانی مایۀ تعجب است. اوامری که سلاطین به زیردستانشان میکنند مصداق روشن امر است گرچه آن سلطان، مولویت و علوّ حقیقی نداشته باشد. بنابراین همانطور که آقای شهیدی گوشزد نمودهاند آنچه محتمل است در صدق امر معتبر باشد، علوّ عرفی است نه علوّ حقیقی. مرحوم آقای ایروانی هم در الاصول فی علم الاصول و هم در نهایة النهایة فی شرح الکفایة این مطلب عجیب را ذکر نموده است.
اساساً برای تشخیص این که چه عناصری در صدق امر دخیل هستند، باید به تبادر و ادراکات وجدانی مراجعه کنیم. پیشتر نیز گفتیم که مقصود از تبادر، تبادر در ضمن استعمال است. به بیان دیگر، آنچه علامت حقیقی بودن معنا به شمار میرود، استعمال بدون تعوّل و عنایت است.
الأصول في علم الأصول، ج1، ص: 46 و نهاية النهاية في شرح الكفاية، ج1، ص: 88
کتاب مباحث الألفاظ ج۲، تحدید معنی الطلب الذی هو المعنی الأول لمادّة الأمر، ص ۱۸