معمای «ضد شرقی»
به یک معمای ادبی اشاره میکنیم که سابقا آن را ذکر نموده بودیم. معمای مورد بحث این بیت شعر است:
«به تازی و دری و قلب و تصحیف/ ز لعل یار خواهم ضد شرقی»
در این بیت، چهار صنعت ادبی تازی، دری، قلب و تصحیف به کار رفته است که در ادامه به تعریف آنها میپردازیم:
- تازی:
به معنای عربی کردن یک کلمه فارسی. - دری:
به معنای فارسی کردن یک کلمه عربی. - قلب:
جابهجا کردن حروف یک کلمه. - تصحیف:
تبدیل یک کلمه به کلمهای دیگر که تفاوتشان صرفاً در نقطهگذاری است (مانند “بُرید” و “یزید”).
گامبهگام با حل معما
برای حل این معما، باید با استفاده از صنایع ادبی ذکر شده، از کلمه «ضد شرقی» به جواب رسید. مسیر حل به شرح زیر است:
- ضد شرقی
غربی (ضد) - غربی عربی (تصحیف)
- عربی ربیع (قلب)
- ربیع بهار (دری/فارسی)
- بهار نهار (تصحیف)
- نهار روز (دری/فارسی)
- روز یوم (تازی/عربی)
- یوم موی (قلب)
- موی شَعر (تازی/عربی)
- شَعر شِعر (قلب)
- شِعر چامه (دری/فارسی)[1]
- چامه جامه (قلب)
- جامه راد (با تردید)
- راد زاد (تصحیف)
- زاد توشه (دری/فارسی)
- توشه بوسه (تصحیف)
نکته: استاد فرمودند برخی از مراحل این معما را فراموش کردهاند و این معما چند مسیر برای حل شدن دارد.
از بازی با کلمات تا سادگی کلام
این نوع کلام که با بازی با الفاظ و تفنن در تعبیر همراه است، مصداق گفتوگوی عادی و روزمره نیست. بهخصوص در دوران کنونی، تمایل به استفاده از کلام ساده، روان و بیتکلف برای انتقال مقصود بیشتر شده است و چنین گفتوگوهایی اصلا مطلوب نیست.
بر اساس جلسه ۱۰۲ خارج اصول
۵ اردیبهشت ۱۴۰۳
در بعضی منابع، راه حل به صورت زیر بیان شده است:
ضدشرقی ⟵ غربی ⟵ عربی ⟵ ربیع ⟵ بهار ⟵ نهار ⟵ یوم ⟵ موی ⟵ شَعر ⟵ شِعر ⟵ بیت ⟵ خانه ⟵ دار ⟵ راد ⟵ زاد ⟵ توشه ⟵ بوسه ↩︎