مقدمه: خلاصهای از بحث عدم اتصال ادله
در بحث اثبات وجوب نفسی یک عمل عبادی مانند وضو یا نماز، با فرض عدم اتصال دلیل آن عمل (مثلاً دلیل وجوب وضو) به دلیل عمل دیگر (مثلاً دلیل وجوب نماز)، سه تقریر برای تمسک به اطلاق و نفی وجوب غیری مطرح شد که به اختصار مرور میکنیم:
-
تمسک به اطلاق احوالی دلیل وجوب
: اطلاق احوالی دلیل وجوب وضو (توضأ) دلالت میکند که وضو در تمام حالات واجب است، چه نماز واجب باشد و چه نباشد. این اطلاق، قید «به شرط وجوب نماز» را نفی کرده و وجوب نفسی وضو را اثبات میکند. -
تمسک به اطلاق ماده واجب
: اطلاق ماده “وضو” در دلیل وجوب آن، قید «پیش از نماز بودن» را نفی میکند. این بدان معناست که خود وضو به صورت مطلق واجب است، خواه قبل از نماز انجام شود و خواه بعد از آن، و در نتیجه وجوب آن نفسی است. -
تمسک به اطلاق ماده ذیالمقدمه احتمالی: در این تقریر، به اطلاق ماده “صلاة” در دلیل وجوب نماز تمسک میشود. اطلاق ماده نماز، قید «مشروط به وضو بودن» را نفی میکند و نشان میدهد که نماز به صورت مطلق واجب است، چه با وضو باشد و چه نباشد.
نتیجهگیری از بحث عدم اتصال 
: هر سه تقریر فوق، با فرض عدم اتصال 
دو دلیل، صحیح است و هر یک به تنهایی میتواند وجوب نفسی را اثبات کند.
اما در جایی که هر دو دلیل به یکدیگر متصل باشند، یک اشکال عمومی وجود دارد که مانع انعقاد ظهور در وجوب نفسی میشود.
پرسش و پاسخ در مورد وجود قرینه 
شاگرد: آیا در این فرض، «ما یصلح للقرینیه» وجود دارد که مانع ظهور میشود؟
استاد: بله؛ وقتی دو واجب در کنار یکدیگر ذکر میشوند، این امکان وجود دارد که یکی مقدمه دیگری باشد یا هر دو جزء یک واجب مرکب باشند.
نمونهای از اتصال دلیل و بررسی آن 
برای مثال، اگر شارع مقدس بگوید: «وقتی خواستید نماز جعفر طیار بخوانید، دو نماز دورکعتی بخوانید»، در اینجا شک میکنیم که آیا این دو نماز، دو امر مستقل دارند یا خیر. 
در این فرض، دلیل ظهور در استقلال دو نماز ندارد؛ یعنی حتی اگر نگوییم ظهور در ارتباط دارد (چنانکه برخی اندیشمندان متذکر شدهاند و آقای شهیدی نیز در خلال بحث به آن اشاره کردهاند[1])، دستکم «ما یصلح للقرینیه» است و ظهور در استقلال ندارد.
بر اساس جلسه ۷۱
۱۶ دی ۱۴۰۳
مباحث الألفاظ ج۲، مقتضی اطلاق صیغة الأمر کون الوجوب نفسیا، تعیینیا، عینیا ، ص ۴۰۶ ↩︎