جلسۀ 88 مورخ 2 اسفند 1402
لزوم توجه به رویکرد یک لغتشناس به هنگام مراجعه به کتاب وی
برای فهم معانی لغات، مراجعه به کتب لغت مفید است؛ ولی باید دانست کتب لغتی که در دست داریم، از جهاتی با یکدیگر متفاوت هستند که توجه به آن حائز اهمیت است. بسیاری از کتب لغت رنگ و بوی خاصی دارند؛ برای مثال بین معجم مقاییس اللغة و مفردات راغب بسیار فرق است. مفردات راغب کتابی است که به تعبیر برخی، نزعۀ فلسفی بر آن حاکم است چون راغب فیلسوف بوده و نگاه فلسفی وی سبب شده کتابش رنگ و بوی فلسفی داشته باشد.
در مورد کتابهای لغتی که فرق بین لغات را مطرح میکنند باید دانست عمدتاً استنباطات و درکهایی که خودشان از فرق بین واژگان دارند را بیان میکنند؛ یعنی بیش از آن که شهادت بدهند فلان واژه در فلان معنا استعمال میشود، درکهایی که در اثر تأمل و تدقیق از معانی لغات داشتهاند را در کتابشان ابراز میدارند. پس نکتۀ اول آن است که باید توجه داشت نوع رویکرد صاحبان کتب لغت به واژگان با یکدیگر تفاوت جدی دارد. در خصوص واژۀ «ظن» چنین نیست ولی در بسیاری از واژگان برای مثال وقتی به مصباح المنیر فیومی مراجعه میکنید به دلیل آن که تبیینکنندۀ لغات شرح کبیر رافعی بوده و شرح کبیر رافعی در اصل یک کتاب فقهی است، نگاهی که در مصباح المنیر فیومی حاکم است، نگاه فقیهانه است و در مقام تشریح معنای لغات، آنها را از نگاه فقیهان تشریح میکند.
خیلی اوقات استدلالاتی که به کتب لغوی میشود به این شکل است که چون فیومی فلان مطلب را گفته پس مطلب چنین است؛ این در حالی است که چنین استدلالاتی درست نیست چون خیلی اوقات درک و اجتهاد و استنباط فقهاء در این کتاب منعکس شده است.