استاد در تاریخ ۲۸\۸\۹۸ فرمودند : فرق تزاحم و ورود در فوت و عدم فوت ملاک است یعنی دلیل وارد موضوع دلیل مورد را مرتفع نموده و اصلا ملاکی برایش باقی نمیگذارد و لکن در تزاحم ملاک اهم ملاک مهم را از بین نمی برد و در نتیجه ملاک موجود در مهم فوت میشود پس در تزاحم ملاک لازم الاستیفایی هست که تامین نمیشود و به همین دلیل مکلف حق ندارد کاری انجام دهد که خود را در ظرف تزاحم قرار دهد برخلاف ورود . مثل اینکه داخل آب سرد شدن باعث عفونت پا شده و شخص برای حفظ جانش مجبور شود پایش را قطع نموده .
این فرق شاید بر بعضی از مبانی صحیح نباشد. زیرا بعضی مانندمرحوم خویی قائل است که راه کشف ملاک فقط خطاب است. حال که مهم خطاب ندارد(چون فرض این است که اهم فعلیت دارد و امر به اهم را از بین برده است) ممکن است اصلا ملاک نداشته باشد.
بله؛ طبق مبنای مرحوم آخوند که در بحث ملاکات خیلی مبنای راحتی دارد این فرق درست است
طبق مبنای مرحوم خویی نیز بعد از کشف ملاک از خطاب و تمییز تزاحم از ورود تمام این بیانات جریان دارد یعنی شخص حق ندارد اختیارا خود را در ظرف تزاحم قرار دهد