جلسه 28 آبان 1386
ظهور صیغۀ معلوم در صدور فعل از روی اختیار
یک بحث این است که آیا ظاهر صیغه معلوم، این است که فعل عن اختیار از فاعل صادر شده است یا نه؟
حاج آقا از مرحوم آقای خویی در بحث رضاع نقل میکردند که آقای خویی اینجا این مطلب را انکار کردهاند. ایشان فرمودهاند که این ظهور یا مستند به مادّۀ فعل است و یا مستند به هیأت آن؛ و در هیچ یک از این دو این مطلب نهفته نیست؛ چراکه ماده، دلالت بر طبیعت لابشرط از جمیع خصوصیّات میکند و هیأت هم صدور آن ماده را از شخص میرساند و چیزی بیشتر از این نیست. پس منشأ این ظهور چیست؟
بررسی کلام آقای خوئی
اینجا ممکن است إن قلتی مطرح شود مبنی بر اینکه بر چه اساسی شما منشأ ظهور را منحصر کردید و گفتید یا باید ظهور مستند به ماده باشد یا مستند به هیأت؟ بلکه شقّ سوّمی هم وجود دارد که بگوییم ظهور مستند به اطلاق لفظ باشد. در نتیجه عرفا اطلاق صیغه ظهوری میدهد به اینکه عن اختیارٍ است.
البته این اشکال، هم درست است و هم درست نیست و در نتیجه کلام آقای خویی هم، دو وجه صحیح و ناصحیح خواهد داشت. اگر ایشان بخواهند با این بیان بگویند که صیغه معلوم به نحو عام، ظهور در صدور فعل از اختیار نمیکند، مطلب درست است. دلالت عام صیغه معلوم، یا مستند به مادّه است و یا مستند به هیأتش است. آن ظهور مبتنی بر اطلاقی که عرض میکردیم، آن ظهور بر اساس تناسب حکم و موضوع با توجه به موارد مختلف است، و اینطور نیست که همیشه باشد. اگر ایشان بخواهند به نحو اینکه بگویند همیشه ظهور ندارد و ما دلیل عامی برای ظهور نداریم، این مطلب درستی است. ولی اگر بخواهند بگویند هیچ وقت ظهور ندارد، این مطلب مطلب درستی نیست؛ چون در بعضی موارد میتواند این ظهور وجود داشته باشد؛ ولی این ظهور دیگر مستند به وضع ماده و وضع هیأت و امثال اینها نیست؛ بلکه ظهور در بعضی موارد خاص به تناسب حکم و موضوع میباشد. آقای خویی خودشان بعضی جاها ملتزم شدهاند که فعل ظهور در صدور اختیاری دارد. به این بیان میشود بین این کلام ایشان و کلامی که در بحث رضاع فرمودند جمع نمود. در حقیقت مراد ایشان ظهور آن مادّهء خاص است و نه اینکه به طور کلّی بخواهند بگویند صیغه معلوم را ظهور دارد.
مقصود آنکه، میخواهم بگویم اگر کسی بخواهد ظهور صیغه معلوم را ادّعا کند، باید ظهورش را اطلاقی ادّعا کند. حال اینکه چنین ظهوری هست یا نیست بحثهایی است که مطرح شده است.
این بحث را میتوانید در درس نکاح حاج آقا، جلسه ۲۷۸ ص ۹تا ۱۱ و جلسه ۲۷۹ ص۲تا۴ مراجعه فرمایید. همچنین در درس ۳۱۱ نکاح این مسأله مطرح شده است که زنای به ذات بعل و یا زنای به معتدّه و امثال اینها حرمت ابد را به دنبال دارد یا نه؟ یا مثلا اگر اگر کسی این کار را درخواب یا مستی و حالاتی که انسان مسلوب الاختیار است انجام دهد، بعضی از احکام را به دنبال دارد یا نه؟