جلسۀ 93 مورخ 15 اسفند 1402
رخداد اشتباه در تاریخ حیات و وفات راغب اصفهانی
در مورد تاریخ وفات راغب و زمان حیاتش یک اشتباه رخ داده است. مقالهای در مجلۀ میراث شهات چاپ شده بود که گزارشی از یک نسخۀ خطی که در کتابخانۀ شخصی یک شخص در لندن بوده را ارائه داده بود. در ضمنِ آن ظاهراً به کتابی از راغب مفردات یا غیر مفردات اشاره نموده و در آنجا تاریخ ولادت و وفات راغب را ذکر کرده بود که بسیار تفاوت داشت با تاریخی بر اساس آنچه در ذهن دارم اشخاص میگویند: ولادت راغب ۳۴۳، و وفات راغب ۴۲۳ اگر اشتباه نکنم؛ مناسب است دوباره به کلام آیت الله والد مراجعه کنم. آیت الله والد در اینجا، حاشیهای مرقوم داشته بودند ولی ولادتش قطعا ۳۴۳ است چون بر اساس آنچه در خاطرم هست، ولادتش با وفات ابن ولید یکی است یعنی ولادتش ۳۴۳ است. تاریخ روزش را نیز تعیین نموده است. در مورد وفات راغب تاریخهای مختلفی ذکر شده است. مثلاً برخی گفتهاند وفاتش پانصد و خردهای است. ۳۴۳ ولادتش است، ۴۲۳ کمی متأخر از شیخ مفید است. شیخ مفید ۳۳۶ به دنیا آمده، در نتیجه ۷ سال بعد از او به دنیا آمده و ۱۰ سال بعد از آن هم وفات کرده است. ۳۴۳ به دنیا آمده و ۴۲۳ هم از دنیا رفته است. اندکی از شیخ مفید متأخر است.
شاگرد: در دانشنامه یا دایرة المعارف ؟؟؟ مدخل راغب و وفاتش را اوائل قرن پنجم دانسته بودند.
استاد: بعضیها حدود ۴۰۳ اینها نوشتند یعنی اوایل قرن ۵ و با تکیه بر برخی قرائن آن را هم ترجیح دادند. آن چیزی که هست قدیمی است که آن ۵۰۰ غلط است، چهارصد و خردهای درست است؛ منشائش هم اشتباه در فهم یک عبارت است که کاری به آن نداریم. ولی خود آن ۴۰۳ هم اشتباه است. ۴۲۳ دقیقا با روز و مشخصات و خیلی از چیزها در آن نسخۀ خطی است. یک نسخۀ معتبر مهمی است که نمیدانم برای شاگرد راغب است یا کس دیگری؛ شاید به خط راغب است و این دستخط برای شاگردش است. یک نسخۀ خطی در یک کتابخانۀ شخصی در لندن که در میراث شهاب گزارشی از این کتابخانه را داده است. در ضمنش این مطلب را آورده است و آیت الله والد نیز مطلبی را در حاشیۀ کنیٰ و القاب یادداشت کرده بودند.