جلسۀ 104 مورخ اردیبهشت 1403
دلالت تعدّد صیغۀ جمع بر اشتراک لفظی
آیا تعدّد جمع، نشانۀ تعدد معناست یا چنین نیست؟ به نظر میرسد این کبریٰ کاملا صحیح است. علّت این که امر به دو صیغۀ مختلف جمع بسته میشود آن است که اساساً دو مفهوم و معنای مختلف دارد. ما از امور معنایی درک میکنیم و از اوامر معنایی دیگر. بحث این است که این کلمه از یک هیأت و یک ماده تشکیل شده است. هیأت امر که در همهجا یکسان است. هیأت یعنی المتعدد مما ارید من المفرد. وقتی هیأت امر تغییر نکرده، پس مادۀ امر تغییر کرده است و الا اگر مادۀ امر هم تغییر نکرده باشد، مجموع ماده و هیأت که جمع را تشکیل میدهند نمیتواند متعدد باشد.
ما بالوجدان میفهمیم امور و اوامر معنایشان متعدد است و این دلیل بر اشتراک لفظی امر است. پیشتر به این نکته اشاره کردیم که استدلالات ذکر شده برای اشتراک لفظی أمر، بدون ضمیمۀ وجدان کارساز نیستند. برای نتیجهبخش بودن استدلال مزبور، به این درک وجدانی نیازمندیم که امور و اوامر معنایشان یکی نیست. اساس استدلال بر همین نکته استوار است که درک ما از امور با درک ما از اوامر متفاوت است. وقتی درک ما از دو واژه متفاوت بود و هر دو نیز از مادۀ امر هستند، معلوم میشود مادۀ امر دو معنای مختلف دارد.
گوشزد نمودن این نکته نیز مناسب است که جمع به لحاظ معنای مستعملفیه نیست تا اگر امر مجازاً در یک معنایی استعمال شد، بتوان جمع را به اعتبار آن معنای مجازی که مستعملفیه است، سامان داد. جمع به اعتبار معنای موضوعله است. بنابراین مجرد این که امر بتواند معنای مجازی داشته باشد، مصحح تعدد صیغۀ جمع نخواهد بود.
مقرر: گویا تعبیر «هیأت» سهو اللسان است و تعبیر «جمع» صحیح است.