جلسۀ 104 مورخ اردیبهشت 1403
دلالت اشتقاقپذیری و اشتقاقناپذیری بر اشتراک لفظی
علت اینکه امر طلبی اشتقاقپذیر است و امر غیر طلبی اشتقاقپذیر نیست، آن است که دو مفهوم و معنای مختلف هستند.
مرحوم آقای صدر تعبیر نموده است این که اختلاف صیغۀ جمع یا اختلاف در اشتقاقپذیری و اشتقاقناپذیری، به اعتبار اختلاف مصادیق باشد، در لغت غیر معهود است در نتیجه این اختلاف نشانگر تعدد معنا است.
ولی به باور ما تعبیر ایشان نامناسب است؛ این که اختلاف صیغۀ جمع و اشتقاقپذیر بودن یا نبودن، به اعتبار اختلاف مصادیق باشد، نه غیر معهود که اساساً غلط است.
اشتقاقپذیری و عدم اشتقاقپذیری دو کلمه، به اعتبار مفهوم متفاوتی است که دارند. شاکلۀ برخی مفاهیم به گونهای است که فاعل و مفهوم و مکان و زمان و اسم آلت و مانند آن دارند. مثلاً مفهوم زدن، ساختارش به نحوی است که فاعل زدن، مفعول زدن، زمان زدن، مکان زدن، آلت زدن و این گونه اشتقاقات در موردش مطرح است. علت این اشتقاقات، خصوصیتی است که در مفهوم زدن نهفته است و ربطی به خود لفظ ندارد.
بحوث في علم الأصول / ج2 / 14 / «الجهة الأولى - في معنى الأمر» … ص : 11.