نشاط مکلف و صرف نظر شارع از یک عمل
یکی از *نکات عمدهای که سبب میشود شارع مقدس پس از انجام یک عمل، از انجام شدن عمل دیگر صرف نظر نماید، ملاحظه مصلحت ترخیص و تسهیل است.
مثال تطبیقی:
فرض کنید شارع مقدس مایل است که مکلف، با نشاط و میل باطنی به عبادت بپردازد. در این صورت، اگر دو عمل (مانند دو نماز مستحب) هر دو دارای مصلحت باشند، شارع مقدس پس از آنکه مکلف نماز یا عمل اول را انجام داد، از مصلحت موجود در عمل دیگر چشمپوشی میکند.
دلیل این صرف نظر کردن این است که مکلف با انجام عمل نخست، ممکن است نشاط خود را برای انجام عبادت بعدی از دست بدهد و دچار ملال و کمحوصلگی شود. فرض این است که شارع مقدس، صلاح مکلف را در ادای عبادتی با حضور قلب و نشاط میبیند.
این مصلحت «حفظ نشاط»، موجب میشود که شارع به صورت مشروط امر صادر کند؛ به این بیان که: «اگر عمل اول را انجام ندادی، آنگاه عمل دیگر را بهجا آور.»
تطبیق: مصلحت نشاط در «قاعده فراغ»
حتی ممکن است این مصلحت (حفظ نشاط و تسهیل)، یکی از نکات در قاعدۀ فراغ باشد.
قاعده فراغ مقرر میدارد که هرگاه مکلف یک عمل را انجام داد و پس از فراغت از آن، در صحت آن شک کرد، شک خود را نادیده بگیرد. ممکن است یکی از دلایل عدم لزوم اعاده در این موارد، دقیقاً همان نکتهی از دست رفتن نشاط باشد؛ به این معنا که نماز دوم، نشاط و کیفیت نماز اول را نخواهد داشت. از اینرو، شارع مقدس برای مراعات حال مکلف و جلوگیری از وقوع عبادت با ملال، لزوم اعاده را از او بر میدارد.
بر اساس جلسه ۷۹
۲ بهمن ۱۴۰۳