یکی از روشهای جمع عرفی میان دلیل مطلق و دلیل مقیّد، حمل مقیّد بر اقل المجزی است.
- مثال فقهی: در یک دلیل آمده است: «إن یقبّل المُحرِم إمرأته، فعلیه الدم»، و در دلیل دیگر بیان شده است: «إن یقبّل المُحرِم إمرأته، فعلیه دم شاة».
قاعده: در جایی که دلیل مقید به فرد اخف و آسانتر امر نموده باشد، اقتضای جمع عرفی آن است که:
- بر اطلاق دلیل مطلق (وجوب دم) تحفظ کنیم.
- دلیل مقید (دم شاة) را بر اقلّ المجزی حمل کنیم.
نتیجه: در این فرض، واجب جامع میان شاة، بقره و بدنه است، و دلیل مقید، با دست نهادن بر اخف افراد، صرفاً اقل المجزی را بیان میکند و نه واجب متعین را.
نحوه جمع، تابع خصوصیات مورد
مقصود آن است که، در بحث مطلق و مقیّد، همواره چنین نیست که مطلق را بر مقید حمل کنیم. نحوه جمع میان این دو، تابع خصوصیات مورد است. یکی از مهمترین این خصوصیات، آن است که اگر مقید، اخف و اسهل افراد باشد، روش جمع تغییر میکند.
تحلیل ظهور دلیل مقید و مرجعیت اصل عملی
اگر قرار باشد در مورد یک حکم، تنها یک دلیل (دلیل مقیّد: دم شاة) در کار باشد، ظاهر دلیل آن است که تنها خون گوسفند واجب است و خون گاو و شتر کفایت نمیکند؛ ولی اگر گفتیم این دلیل ظهوری در خصوصیت ندارد و اجمال یا اهمال دارد، قدر مسلمش آن است که خون گوسفند کفایت میکند ولی معلوم نیست خون گاو و شتر کفایت کند؛ لذا نوبت به اصل عملی میرسد.
نکته: تأثیر مبنای حجیت ظهور در حکم نهایی
ظاهر کلام آیت الله والد (دام ظله) آن است که ایشان در همین مرحله قصد دارند بگویند دلیل مقید، ذاتاً ظهوری در واجب بودن خصوص دم شاة ندارد؛ زیرا در جایی که دلیل مقید بر اخف افراد دست نهاده، اساساً ظهوری در خصوصیت پیدا نمیکند و دلیل مجمل است.
این دیدگاه با مبنای ایشان مبنی بر اینکه حجیت ظهور، از باب حصول اطمینان است، سازگار است:
- مبنای اطمینان: طبق این مبنا، طبیعی است که دلیل در مورد دم بقره و دم بدنه مجمل شود، زیرا اطمینان به واجب بودن خصوص دم شاة حاصل نمیشود.
- مبنای کفایت ظهور ظنی: اما اگر حجیت ظهور را منوط به حصول اطمینان ندانستیم و ظهور ظنی را کافی دانستیم، در این صورت به نظر میرسد ظهور دلیل مقید در وجوب خصوص دم شاة قابل قبول است.
بر اساس جلسه ۸۴
مورخ ۱۶ بهمن ۱۴۰۳