دیدگاه مرحوم آقای حکیم و تقدم صدر کلام
مرحوم آقای حکیم مطلبی را گوشزد نمودهاند که در کلمات برخی دیگر از اندیشمندان نیز به چشم میخورد. ایشان معقتدند به هنگام تنافی ظهور صدر کلام با ظهور ذیل کلام، باید به قرینه صدر در ذیل تصرف نمود، و نه بالعکس.
نقد دیدگاه مذکور و اصل تقدم ظهور قویتر
در نقطه مقابل، آیت الله والد این سخن را از اساس بیوجه دانسته و میفرمودند باید ظهور قویتر را شناسایی نموده و به قرینه آن از ظهور ضعیفتر دست کشید. اساساً بسیاری از قرائن، در ذیل کلام قرار دارند. برای مثال در جمله «رأیت اسداً یرمی» به قرینه «یرمی» از ظهور «أسد» در معنای حقیقی کنارهگیری میشود چون عرف میگوید تیراندازی کردن حیوان مفترس، غیر طبیعی است، در نتیجه مقصود از «أسد» مرد شجاع بوده است. در این مثال و بسیاری از مثالهای مشابه، به قرینه ذیل در صدر تصرف میشود نه آنکه به قرینه صدر در ذیل تصرف شود. علت مطلب آن است که ظهور «یرمی» قویتر از ظهور «أسد» در حیوان مفترس است.
نتیجهگیری: تقدم ظهور قویتر بر موقعیت در کلام
کوتاهسخن آنکه، در کل این بحث باید بدین نکته توجه داشت که فرمایش مرحوم آقای حکیم مبنی بر آنکه همواره باید صدر را قرینه بر ذیل قرار داد، صحیح نیست.
نقد نظریه محقق نائینی پیرامون قرینه
همچنین دانستنی است، از کلمات محقق نائینی، مطلبی استفاده میشود مبنی بر آنکه قرینه، فضله کلام است و اصل کلام، ذو القرینه است. ولی این مطالب، به باور ما هیچ وجهی ندارد. این سخنان، ادعاهای بدون دلیل هستند و در کل این بحثها باید این کبریات بدون دلیل را کنار نهاد.
بر اساس جلسه ۴۴
۲۸ آبان ۱۴۰۳