جلسۀ 98 مورخ 1 اردیبهشت 1403
ثمرۀ فقهی بحث استعمال لفظ در اکثر از معنا
مرحوم آقای روحانی، این نکته را گوشزد نمودهاند که این بحث، بحثی مهم و پرفائده است.
به فرمودۀ ایشان، یکی از ثمرات این بحث در جایی نمایان میشود که امر، به دو یا چند شیء تعلق گرفته باشد ولی قرائن خارجی به ما نشان دهد که امر در یکی از این متعلقها، الزامی نیست؛ بحث در آن است که پس از دست شستن از ظهور امر در وجوب نسبت به یک متعلق، آیا میتوان در سائر متعلقها بر ظهور اولیۀ امر تحفظ نمود یا خیر؟! اگر استعمال لفظ در اکثر از معنا را ممکن دانستیم، این امکان برای ما فراهم خواهد بود.
برای نمونه چنانچه شارع مقدس فرموده باشد: «اغتسل للجمعة و الجنابة و المیّت»؛ ما به قرینۀ خارجی میدانیم امر به غسل جمعه، الزامی نیست؛ حال اگر شک داشته باشیم غسل میّت الزامی است یا استحبابی، آیا میتوان بر ظهور اولیۀ امر در وجوب در خصوص غسل میّت تحفظ نمود یا خیر؟!
اگر استعمال لفظ در اکثر از معنا را ناممکن دانستیم، امر در این کلام، یک مدلول بیشتر نخواهد داشت؛ در نتیجه اگر در یک متعلق از دلالت امر بر وجوب کنارهگیری شد، ناگزیر میباید در سائر متعلقها نیز از دلالتش بر وجوب کنارهگیری شود چون در سائر متعلقها دلالت جداگانهای وجود ندارد. ولی اگر استعمال لفظ در اکثر از معنا را ممکن دانستیم، به تعبیر مرحوم آقای روحانی: «أمكن البناء على ظهور الأمر في الوجوب».
مثالی که در کلام مرحوم آقای روحانی به اشارت رفته، امر به اذان و اقامه است. اگر یک امر به اذان و اقامه تعلق گرفت و ما از خارج دانستیم که امر به اذان، الزامی نیست، آیا میتوان بر ظهور اولیۀ امر در وجوب نسبت به اقامه تحفظ نمود یا خیر؟! اگر استعمال لفظ در اکثر از معنا را ممکن دانستیم، این امکان فراهم خواهد بود.
منتقى الأصول، ج1، ص: 305
منتقى الأصول، ج1، ص: 305
منتقى الأصول، ج1، ص: 305