محور بحث آن است که اگر امری به یک فعل واجب تعلق گیرد، اما در تعیین نوع وجوب آن تردید وجود داشته باشد—یعنی روشن نباشد که آیا این وجوب، نفسی است یا به جهت وجوب فعل دیگری، از نوع وجوب غیری محسوب میشود— آیا میتوان چنین امری را ظاهر در وجوب نفسی دانست؟
برای پاسخ به این پرسش، تقریرهای مختلفی در جهت اثبات ظهور دلیل در وجوب نفسی ارائه شده است.
[!tip] تقریب اول
نخستین تقریب در این زمینه، در نوشتهای با عنوان «تمسک به اطلاق احوالی دلیل برای اثبات وجوب نفسی | تحلیل و نقد تقریر محقق خراسانی» مطرح شده است.
تقریب دوم: استدلال به اطلاق دلیل وجوب نماز
تقریب دیگر برای اثبات وجوب نفسی وضو این بود که به اطلاق ماده امر در دلیل وجوب نماز تمسک شود.
شرح استدلال: نفی تقید نماز با اصالة الاطلاق
اگر وضو واجب غیری و صرفاً مقدمهای برای نماز باشد، در این صورت، نماز به آن مقید خواهد بود. با فرض تمامیت مقدمات حکمت، اصالة الاطلاق احتمال تقید نماز به وضو را نفی میکند. بهتبع نفی این تقید، غیری بودن وجوب وضو نیز منتفی و وجوب نفسی وضو به اثبات میرسد.
نقد شهید صدر: اشکال «اخص از مدعا»
مرحوم شهید صدر (قدس سره) این تقریب را نیز «اخص از مدعا» دانستهاند.[1]
اشکال شهید صدر:
ایشان تصریح فرمودهاند:
تنها در صورتی میتوان با تمسک به اطلاق، تقید واجب دیگر به واجب مورد بحث را نفی کرد که این تقید، شرعی باشد؛ اما اگر تقید واجب دیگر به واجب مورد بحث، تکوینی و واقعی باشد، نمیتوان برای نفی آن از اطلاق دلیل بهره جست.
جمعبندی نهایی و پذیرش اشکال
به نظر میرسد این اشکال صحیح و وارد است.
بر اساس جلسه ۷۲
۱۷ دی ۱۴۰۳
بحوث في علم الأصول، ج ۲، ص ۱۱۲ ↩︎