مقدمه: بررسی منهیات الهی در سوره اسراء
در آیات ۳۱ تا ۳۷ از سوره مبارکه اسراء، خداوند متعال به بیان مجموعهای از منهیات الهی پرداخته است. این نهیها عبارتند از:
- ﴿وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ﴾
- ﴿وَ لا تَقْرَبُوا الزِّنى﴾
- ﴿وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ﴾
- ﴿وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتيمِ إِلاَّ بِالَّتي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ﴾
- ﴿وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كانَ مَسْؤُلاً﴾
- ﴿وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ إِذا كِلْتُمْ وَ زِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقيمِ ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْويلاً﴾
- ﴿وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْم﴾
- ﴿وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً﴾
پس از ذکر این منهیات، در آیه ۳۸ سوره اسراء، خداوند متعال میفرماید: ﴿كُلُّ ذلِكَ كانَ سَيِّئُهُ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوهاً﴾.
آیا «لا تمشِ فی الارض مرحاً» دلالت بر حرمت میکند؟
بسیاری از نهیهایی که در آیات پیشین بیان شدهاند، نهیهای تحریمی هستند. در مورد نهی «لا تمشِ فی الارض مرحاً» نیز دلیلی وجود ندارد که این گونه مشی نمودن، حرام نباشد.
تفسیرهای مختلف آیه «لا تمشِ فی الارض مرحاً»
-
معنای اول: احساس بینیازی از خدا
یک معنا برای آیه «لا تمشِ فی الارض مرحاً» آن است که شخص تصور نکند آنقدر توانمند است که گویا خداوند هم توان برکنار نمودنش را ندارد. -
معنای دوم: گردنکشی در برابر مردم
معنای دیگر این آیه، گردنکشی در برابر مردم است. به این صورت که فرد خود را برتر از دیگران انگاشته و هر کاری که دلخواهش باشد، انجام میدهد. یا آنکه خود را مخلوق برتر خدا انگاشته و مشمول نظر ویژه خدا میداند.
حرمت تکبر و بروز آن در عمل
کوتاه سخن آنکه، تمام این امور از محرمات به شمار میروند. بله، اگر این رذیله اخلاقی صرفاً در قلب انسان باشد، چه بسا بخشیده شود. اما آنگاه که به میدان عمل گام نهاده و در رفتار خارجی انسان نمایان میشود، حرام است و دلیلی بر عدم حرمتش نیز وجود ندارد. بنابراین، در آیه شریفه یادشده، واژه «مکروه» به معنای حرام است.
برگرفته از جلسه ۴۴
۲۸ آبان ۱۴۰۳