جلسۀ 14 آذر 1386
تفاوت اطلاق حکمی (یا همان اطلاق لفظی) با اطلاق مقامی از نگاه شهید صدر
شهید صدر از دو تعبیر اطلاق حکمی و اطلاق مقامی استفاده نموده و این دو را در مقابل یکدیگر قرار داده است. ولی خود ایشان در حلقات، به جای اطلاق حکمی، از تعبیر اطلاق لفظی استفاده کرده است. تعبیر صحیح، تعبیر دوم است، چون در اصطلاح اصولیان، در مقابل اطلاق مقامی، از تعبیر اطلاق لفظی استفاده می‌شود نه اطلاق حکمی.
باری، ایشان در مقام تحلیل این دو اطلاق برآمده و فرموده است:
اطلاق لفظی، برای نفی احتمالی است که اگر آن احتمال درست می‌بود، متکلم وظیفه داشت خود این کلام را قید بزند و آن قید، در معنای خود این کلام اثر می‌گذاشت. برای مثال، اطلاق «أکرم انساناً» اقتضا می‌کند وجوب اکرام انسان، بی‌قید و شرط باشد. اگر متکلم می‌خواست برای وجوب اکرام انسان، قیدی بیان کند، باید همین جمله را قید می‌زد و این قید در مفاد همین جمله اثرگذار بود. یعنی مثلاً باید می‌گفت «أکرم انساناً عالماً». قید «عالماً» همین جمله را مقید کرده و در مفاد آن اثرگذاشت.
ولی اطلاق مقامی متفاوت است. اطلاق مقامی، برای نفی احتمالی است که اگر آن احتمال درست می‌بود، متکلم باید جملۀ دیگری بیان می‌کرد نه این‌که لزوماً همین جمله را قید بزند.
بنابراین هردوی اینها، دلالتشان، از سنخ دلالت سکوتی است، ولی با یکدیگر تفاوت نیز دارند.