تفاوت اجمال با اهمال

جلسه 3 بهمن 1386

تفاوت اجمال با اهمال

گاهی متکلم قصد افهام مخاطب را دارد ولی الفاظی که بکار می‌برد، وافی به مراد نیست؛ یا اگر الفاظ بکاررفته، وافی به مراد است، به مرور زمان و در اثر تغییراتی که بر کلام عارض می‌شود، کلام مجمل می‌شود. این پدیده، اجمال نامیده می‌شود.

ولی گاهی متکلم اساساً قصد افهام مخاطب را ندارد؛ همانند آن‌که شارع مقدس، در مقام اصل تشریع است و قصد افهام خصوصیات و جزئیات حکم را ندارد. برای مثال شارع فرموده است «اقیموا الصلاة» و قصد ندارد با همین کلام، جزئیات نماز و احکامش را به مخاطب افهام کند؛ بلکه صرفاً در مقام اصل تشریع نماز است. این پدیده اهمال نام دارد.

در محاورات شرعی، اجمال‌گویی به این نحو که متکلم از همان ابتدا کلامش مجمل باشد، صحیح نیست؛ ولی این‌که از همان ابتدا کلامش مهمل باشد و قصد افهام جزئیات را نداشته باشد، بلامانع است.