دیدگاه محقق عراقی: سد ابواب عدم
یکی از وجوهی که در تبیین حقیقت وجوب تخییری مطرح شده، دیدگاهی است که توسط محقق عراقی (ره) برگزیده شده و در کلام آقای شهیدی نیز به آن اشاره شده است.[1]
خلاصه دیدگاه: محقق عراقی معتقدند که وجوب تخییری، به سد تمام ابواب عدمِ هر عدل تعلق میگیرد، مگر آن باب عدمی که مقرون به انجام عدل دیگر است.
تطبیق بر مثال تخییر
ایشان این مطلب را در بحث تخییر میان صوم و اطعام تطبیق داده و فرمودهاند:
- بر مکلف واجب است که تمام ابواب عدم صوم را مسدود کند.
- استثنا: مگر آن باب عدمی که مقرون به انجام اطعام است.
اهمیت «سد باب عدم» در مبنای محقق عراقی
شایان ذکر است که محقق عراقی در تحلیل بسیاری از مباحث، به مفهوم «سد باب عدم» تکیه کرده و با گشودن پای آن به میدان بحث، به تحلیل و تبیین آن مباحث نشستهاند.
نقد و ارزیابی: مصداق اکل از قفا
به نظر میرسد این فرمایش محقق عراقی، به یک معنا مصداق أکل از قفا است؛ زیرا عدم، نقیض وجود است، و سد باب عدم یعنی اِعدام العَدَم؛ و اِعدام العَدَم، یعنی همان ایجاد.
بر اساس جلسه ۸۶
٢٣ بهمن ۱۴۰۳
مباحث الألفاظ، ج ٣، حقیقة الوجوب التخییری، ص ٧٦٤. ↩︎