مقدمه: پیشینه ترجمه «وجوب» به «ثبوت»
در هیچ یک از کتب لغت قدیمی، وجوب به معنای ثبوت دانسته نشده است. در کتاب های متاخرتر نیز نخستین شخصی که وجوب را به معنای ثبوت دانسته، راغب اصفهانی است. گفتنی است، راغب فیلسوف بوده و رویکرد فلسفیاش در ترجمه واژگان اثر گذاشته و بر اساس اصطلاحات فلسفی در صدد ترجمه واژگان برآمده است؛ بنابراین نمیتوان با استناد به کلام وی، معنای یک واژه را در لغت اصیل کشف کرد. راغب، تحلیل های شخصی خود را که از نگاه فلسفیاش متاثر بوده، در ترجمه واژگان دخیل نموده است.
نقد دیدگاه: عدم دلالت «وجوب» در لغت بر «ثبوت»
چنین نیست که وجوب در لغت به معنای ثبوت باشد. این تصور نادرست، سبب شده است بزرگانی همچون مرحوم شیخ انصاری دچار اشتباه شوند. مرحوم شیخ انصاری در مطارح الانظار، تعبیری دارند که پیداست، وجوب را در لغت، به معنای ثبوت دانسته اند.
در چاپ جدید مطارح الانظار جلد۱ صفحه۳۳۸، چنین آمده است:
[!quote] الظاهر من لفظ «الوجوب» فی عرف الائمه و اصطلاح الفقهاء هو المعنى المصطلح علیه مما یترتب على ترکه الذم و العقاب.
مرحوم شیخ، وجوب به معنای لزوم انجام عمل را معنای اصطلاحی و متشرعی دانسته اند نه معنای لغوی. آقای طارمی نیز فرمودند در عرف متشرعه، وجوب به معنای لزوم انجام عمل است. حال آن که، این تصور صحیح نیست و معنای وجوب در لغت اصیل، همان لزوم انجام عمل است.
نتیجهگیری: معنای «وجوب» در لغت اصیل، لزوم انجام عمل است
البته مقصودمان از لغت اصیل، هزار سال پیش از ولادت نبی اکرم صلوات الله علیه و اله نیست چون اساساً به آن دسترسی نداریم. مقصودمان از لغت اصیل، همان است که در دوران صدور آیات و روایات تحقق داشته است. اساساً لغت، به همین معناست؛ لغت، از استعمالاتی استخراج شده است که عرب ها در آن زمان ها، به کار میبرده اند.
جلسه ۱۷ مورخ ۱۶ مهر ۱۴۰۳