جلسه 11 دی 1386
بررسی جریان اصالة عدم القرینه در حق غیر مقصودین به افهام
ما یک اصالة الظهور داریم و یک اصالة عدم القرینة. مرحوم آقای خوئی و مرحوم آقای نائینی، بین این دو اصل تفکیک نموده و در برخی مباحث از آن استفاده میکنند. برای مثال در بحث حجیت ظواهر برای غیر مقصودین به افهام، اشکالی وجود دارد مبنی بر اینکه وقتی متکلم قصد افهام کسی را نداشته باشد، احتمال دارد قرینۀ منفصلهای بیاورد و آن را فقط به مقصود به افهام القا کند.
مثلاً سائلی نزد امام علیه السلام آمده و از ایشان سؤال میپرسد. بحث آن است که ما چگونه میتوانیم ظهور سؤال سائل را برای خود حجت بدانیم، در حالیکه سائل، صرفاً قصد افهام سؤال به امام علیه السلام را داشته و قصد نداشته آن را به آیندگان هم افهام کند. شاید سائل با استفاده از قرینۀ منفصلهای که میان خود و امام علیه السلام وجود داشته، مقصودش را به امام علیه السلام فهمانده است ولی این قرینۀ منفصله به دست ما نرسیده است.
مرحوم آقای خوئی و مرحوم آقای نائینی معتقدند در این موارد، با جریان اصالة عدم القرینة، احتمال وجود قرینه نفی میشود و ظهور کلام برای غیر مقصود به افهام نیز حجت میشود.
ولی مرحوم آقای صدر بر این مطلب اشکال نموده، میفرمایند اصالة عدم القرینة، یک اصل عملی نیست که بتوان هرجایی از آن استفاده کرد. حجیت اصالة عدم القرینة به مناط کاشفیت نوعیه است. این کاشفیت در حق مقصود به افهام وجود دارد ولی در حق غیر مقصود به افهام وجود ندارد. یعنی چنین نیست که بتوان گفت لزوماً غیر مقصودین به افهام نیز به قرائن دخیل در مقصود متکلم دست پیدا میکنند.
بدین ترتیب مرحوم آقای صدر این راه حل را نپذیرفتند و برای حل اشکال، بیانات مفصل دیگری ارائه دادهاند.