نقد دیدگاه محقق خوئی در باب شرایط امر عقیب حظر
محقق خوئی بر این باور است که بحث «امر در مقام توهم حظر»، یک شرط دیگر نیز دارد، مبنی بر اینکه امر مذکور باید «مولوی» باشد، نه «ارشادی».
اما به نظر میرسد فرمایش محقق خوئی محل تأمل است. کسانی که این بحث را مطرح کردهاند، میتوانند نکات مشابهی را در اوامر ارشادی نیز بیان کنند. همانطور که میتوان امر در مقام توهم حظر را موضوع بحث قرار داد، میتوان امر در مقام توهم مانعیت را نیز مورد بررسی قرار داد.
بررسی امر ارشادی در مقام توهم مانعیت
وقتی یک امر ارشادی در مقام توهم مانعیت صادر میشود، این پرسش مطرح میگردد که آیا امر ارشادی مذکور، ظهورش در شرطیت متعلق را از دست میدهد یا خیر؟ فرض این است که امر ارشادی در عبادات، ظهور در آن دارد که متعلق امر، شرط صحت عبادت است؛ برای مثال، عبارت «صلّوا بالوضوء» ظهور در این دارد که وضو، شرط صحت نماز است.
حال این سؤال پیش میآید که اگر متعلق امر، زمینه مانعیت داشته باشد و توهم مانعیت آن برود، آیا صدور امر در این مقام، باعث میشود که ظهور امر در شرطیت از بین برود یا خیر؟
مثال: «صلّوا فی الثوب النجس»
برای مثال، اگر گفته شود «صلّوا فی الثوب النجس»، آیا میتوان گفت که نماز خواندن در لباس نجس، شرط صحت نماز است یا اینکه توهم مانعیت لباس نجس، باعث میشود امر به نماز در لباس نجس، صرفاً دال بر مانع نبودن لباس نجس باشد؟
به نظر میرسد همان دلیلی که باعث میشود امر مولوی در مقام توهم حظر مورد بحث قرار گیرد، موجب میشود که امر ارشادی در مقام توهم مانعیت نیز قابلبحث باشد.
نتیجهگیری: مناط بحث در اوامر ارشادی نیز جاری است
کوتاه سخن: به نظر میرسد مناط بحث «امر در مقام توهم حظر»، در امر ارشادی نیز فراهم است، هرچند شیوه طرح بحث در این دو قدری متفاوت است.
شیوه طرح بحث در اوامر ارشادی بدین شکل است که اگر در جایی توهم مانعیت برود، آیا این توهم، باعث میشود ظهور امر در شرطیت از بین برود و صرفاً در عدم مانعیت ظهور پیدا کند، یا اینکه چنین نیست و ظهورش در شرطیت همچنان پابرجاست؟
بر اساس جلسه ۵۷
۱۹ آذر ۱۴۰۳