جلسۀ 30 آبان 1386
بازخوانی روایتی دربارۀ حکم ذبیحه و دلالت آن بر مفهوم داشتن شرط در همهجا
روایت دیگری توسط محقق خوئی ذکر شده که ممکن است تصور شود این روایت دالّ بر آن است که شرط ذاتاً دارای مفهوم است. روایت مورد نظر از این قرار است:
سَأَلَ أَبُو بَصِيرٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الشَّاةِ تُذْبَحُ فَلَا تَتَحَرَّكُ وَ يُهَرَاقُ مِنْهَا دَمٌ كَثِيرٌ عَبِيطٌ فَقَالَ لَا تَأْكُلْ إِنَّ عَلِيّاً ع كَانَ يَقُولُ إِذَا رَكَضَتِ الرِّجْلُ أَوْ طَرَفَتِ الْعَيْنُ فَكُل.
امام صادق علیه السلام، به کلام امام علی علیه السلام «إِذَا رَكَضَتِ الرِّجْلُ أَوْ طَرَفَتِ الْعَيْنُ فَكُل» تمسک جسته و نتیجه گرفتهاند که اگر شاة، هنگام ذبح، تحرّکی از خود نشان ندهد، خوردنش حرام است. همانطور که پیداست، استدلال امام صادق به کلام امیر المؤمنین علیهما السلام، مبتنی بر وجود مفهوم برای کلام ایشان است.
استاد شبیری حفظه الله، در نقد این استدلال فرمودند:
در این روایت، امام علی علیه السلام در مقام تحدید است؛ یعنی در مقام بیان مواردی است که ذبیحه، جواز اکل دارد. وقتی متکلم در مقام بیان موارد جواز اکل ذبیحه است، و برخی از صور را تخصیص به ذکر میدهد، معلوم میشود در سائر صور جواز اکل منتفی است. بنابراین وجود مفهوم در این روایت نیز به دلیل وجود قرینه در خصوص مورد است نه آنکه شرط ذاتاً مفهوم داشته باشد.