در کتب فقهی، بیش از آنکه از وقوع امر عقیب حظر سخن بگویند، پیرامون وقوع امر در مقام توهم حظر سخن گفتهاند. برای مثال در شمار زیادی از مباحث فقهی گفته شده است: ازآنرو که این امر، در مقام توهم حظر است، بر بیش از ترخیص دلالت نمیکند. در ادامه به توضیح دقیق این دو مفهوم و تحلیل نقاط اشتراک و افتراق آنها میپردازیم.
امر عقیب حظر: امر پس از نهی
امر عقیب حظر، امری است که پس از یک نهی صادر شده است. در این حالت، نهی پیشین از بین رفته و امر جایگزین آن میشود.
مثال قرآنی:
در آیه شریفهٔ ﴿وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا﴾[1]، دستور به صید کردن داده شده است. اما از آنجا که این امر پس از نهی ﴿لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُم﴾[2] -که نهی از صید در حال احرام است- آمده، این سؤال مطرح میشود که مفاد این امر چیست؟ 
امر در مقام توهم حظر: امر در زمینه نهی
امر در مقام توهم حظر، امری است که زمینههای نهی در مورد آن وجود دارد، اما در واقع نهیی به صورت بالفعل در گذشته صورت نگرفته است. اغلب بحثهایی که در کتب فقهی دیده میشوند، مربوط به همین نوع امر است.
اشتراکات کبروی دو بحث
باید توجه داشت که این دو بحث از لحاظ کبروی دارای نقاط مشترکی هستند که عبارتند از:
- زوال ظهور امر: هر دو بحث به این موضوع میپردازند که آیا در این شرایط خاص، ظهور امر از بین میرود یا خیر؟
- تحلیل زوال ظهور: همچنین، در هر دو مورد، این نکته مورد بررسی قرار میگیرد که تحلیل چگونگی از بین رفتن این ظهور چگونه است.
بر اساس جلسه ۵۷
۱۹ آذر ۱۴۰۳