جلسۀ 18 آذر 1386
اطلاق ناشی از ترک استیضاح و تفاوت آن با ترک استفصال
یک بحث آن است که گاهی سائل، از یک قضیۀ شخصی سؤال می‌کند و آن قضیۀ شخصی، دارای محتملات متعدّدی است که در سؤال سائل، درج نشده است. در اینجا سؤال سائل ابهام ندارد، هرچند دارای احتمالات مختلف است. اگر حضرت بین احتمالات مختلف تفصیل ندهند، بحث ترک استفصال و قرینیت آن بر اطلاق مطرح می‌شود.
ولی بحث دیگر آن است که گاهی سؤال سائل، اساساً ابهام دارد و مجمل است. مثلاً سائل می‌پرسد «هل یجب علیّ الإتیان بالعین؟» و معلوم نیست مرادش از عین، چشم است یا چشمه است یا جاسوس. بحث آن است که اگر حضرت، استیضاح نکردند و یک جواب کلّی دادند، آیا می‌توان به قرینۀ ترک استیضاح، حکم مذکور در جواب را نسبت به چشم و چشمه و جاسوس تعمیم داد یا خیر؟ این بحثی که مرحوم شهید صدر نیز آن را با این تعبیر مطرح نموده است که «هل یسری اجمال السؤال الی الجواب أم لا؟».
در بحث اوّل معلوم بود، سائل الفاظ را در کدامین معنا استعمال کرده است؛ یعنی مستعمل‌فیه معلوم است هرچند مصداق خارجی‌اش، دارای احتمالات عدیده است. ولی در بحث دوّم، اساساً معلوم نیست سائل الفاظ را در کدامین معنا استعمال کرده است. این دو بحث، با یکدیگر فرق دارند.