جلسۀ مورخ 29 مهر 1386
اشارهای به منابع اولیه علم اصول
کتاب «غنیه» ابن زهره یکی از کتابهای اصولی قدما است که مقدمه آن در علم اصول است. نام کامل این کتاب «غنیه النزوع إلی علمی الأصول والفروع» است. این کتاب در دو جلد چاپ شده است که یک جلد اصول فقه و یک جلد هم فقه است. اساسا بسیاری از کتابهای فقهی ما مقدمه مختصری در اصول فقه هم دارند.
در ابتدای «معتبر» محقق حلی هم یک مقدمه اصولی ذکر شده است و یک سری بحثهای اصولی در آن مقدمه آمده است. علامه حلی به طور کلی سه کتاب اصولی دارد، «بدایة الاصول»، «نهایة الاصول الی علم الاصول» و «تهذیب الاصول» که ظاهراً هر سه کتاب چاپ شده است. البته نمیدانم نهایة الاصول کامل چاپ شده است یا نه.
«معارج الاصول» محقق هم یکی دیگر از منابع اصولی این دوره است.
بعد از اینها یک سری قواعد اصولی در لابلای «القواعد والفوائد» شهید اول ذکر شده است. البته بیشتر مطالب این کتاب قواعد فقهی است ولی قواعد اصولی هم در لابلای آن هست.
یکی دو کتاب دیگر در این دوره هست که نشنیدهام چاپ شده باشد؛ مثلاً علامه حلی دو خواهر زاده دارد: سید امین الدین و سید ضیاء الدین که اینها دو شرح بر تهذیب دارند که نامش «منیة اللبیب فی شرح التهذیب» است که البته اسمش را فقط در کتابهای تراجم دیدهام.
یکی دیگر از منابع که قدیمیتر محسوب میشود، تذکره شیخ مفید است که در واقع خلاصهای از تذکره اصلی شیخ مفید است. شیخ مفید یک کتاب اصولی داشته است که محصّلش را شاگرد شیخ، یعنی کراجکی صاحب کنز الفوائد آورده است که این کتاب به صورت مستقل با نام «التذکرة باصول الفقه» چاپ شده است که همان مختصری است که کراجکی از تألیف شیخ مفید فراهم آورده است.
سید مرتضی علم الهدی هم که از شاگردان شیخ مفید است، کتاب «الذریعه الی اصول الشریعة» را به رشته تحریر درآورده است که کتاب مهمی در اصول فقه محسوب میشود. ایشان بعلاوه در بعضی از مباحث اصولی، تک نگاریها و رسالههای مستقل مفصلی هم دارد. مثلا ایشان در عدم اعتبار خبر واحد چند رساله دارد.
شهید اول هم کتابی در اصول فقه دارد، به نام «جامع البین والفوائد الشرعین»که همان فوائدی بوده که شرح خواهر زادههای علامه را جمع آوری کرده و به این عنوان جامع البین چاپ کرده است. که نام این کتابها در کتب تراجم آمده است ولی نمیدانم اصلاً نسخهای از آنها به جای مانده است یا نه ولی قطعا این کتاب چاپ نشده است.