ارادت علمی مرحوم آقای خوئی به مرحوم آقای بروجردی

جلسۀ مورخ 25 مهر 1376

ارادت علمی مرحوم آقای خوئی به مرحوم آقای بروجردی

شنیده‌ام که مرحوم آقای خوئی گفته بودند که وقتی می‌خواستم حاشیه عروه را بنویسم، حتما چند حاشیه را مد نظر داشتم و حتما مراجعه می‌کردم. این حاشیه‌ها عبارت بودند از: حاشیه مرحوم سید ابوالحسن اصفهانی، حاشیه مرحوم نائینی، حاشیه مرحوم ال یاسین و حاشیة حاج شیخ علی جواهری. ایشان می‌گوید که فکر نمی‌کردم که کسی دیگر هم باشد که حرفی داشته باشد اما در اواسط مباحث صلات بود که حاشیه آقای بروجردی به دستم رسید و دیدم حرف‌دارد. بعد از آن بود که حاشیه را با ملاحظه حاشیه آقای بروجردی تنظیم کردم و بعد هم به قمست‌های قبلی برگشتم و بخش‌هایی که بدون عنایت به حاشیه ایشان تنظیم شده بود را به حاشیه ایشان هم مراجعه کردم. از این جهت تأثیرات آقای بروجردی بر آقای خوئی کاملا محسوس است.

در هر حال آقای بروجردی در مراجعه به اقوال قدما و توجه به اقوال مشهور، مراجعه به روایات، تتبع در روایات و منابع اولیه سبک خاص و تأثیر گذاری ایجاد نمودند. همانطور که اشاره کردم تأثیر عمده مرحوم آقای بروجردی بر مکتب قم به تأثیرات ایشان بر فقه این مکتب متمرکز بوده است و اصول فقه ایشان تا این اندازه مؤثر نبوده است. مثلا در تهذیب الاصول، مرحوم امام خمینی آن اندازه که تأثیرات مباحث مرحوم حاج شیخ مشخص است، تأثیر چشم‌گیری از اصول فقه مرحوم آقای بروجردی نمی‌بینید.