یکی از آیاتی که همواره در کتب رایج اصولی از جمله کتاب شریف کفایه به عنوان دلیل برای اثبات برائت بیان می شود، آیه 15 سوره مبارکه اسراء است.
وجه استدلال به این آیه شریفه به این نحو است که تا زمانی که بیانی از سوی خدای متعال نیاید عذابی هم از سوی او نمی آید.
اشکالی که از و
یعنی متن نهایی اینطوری باشه؛
از جمله آیات مورد استدلال در بحث برائت، آیه شریفه مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا است. وجه استدلال به آیه مزبور بدین صورت تقریب می شود که «رسول» کنایه از مطلق بیان واصل است؛ یعنی مقصود خداوند متعال این است که تا بیانی واصل نگردد، عذابی هم وجود نخواهد داشت.
مرحوم آخوند خراسانی اعلی الله مقامه الشریف اشکالی را متوجه تقریب فوق می داند که توضیح آن به این صورت است: آیه محل بحث، در صورتی میتواند نفی استحقاق عقاب کند که تعذیب شخصی که بیانی به او واصل نشده و برخی محرمات واقعیه را مرتکب شده است، از سوی خدای متعال، مخالف با عدالت او باشد. در حالیکه امکان دارد نفی تعذیب، از باب تفضل و امتنان حضرت حق باشد. بنابراین مرحوم اخوند، از باب «اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال»، به وجه مزبور خدشه وارد کردند.
ما پاسخ اشکال محقق خراسانی قدس سره را از جناب استاد موسوی درچه ای زید عزه که فرمودند این مطلب را تا کنون در کتابی ندیده اند، نقل می کنیم:
اشکال مرحوم آخوند اعلی الله مقامه الشریف در صورتی وارد است که قرینۀ دیگری بر اینکه تعذیب چنین شخصی مخالف عدالت خدای متعال است، وجود نداشته باشد. حال آنکه برای مدعای مذکور، قرینه وجود دارد. خداوند متعال در آیه شریفه وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَهَا مُنْذِرُونَ ذِكْرَى وَمَا كُنَّا ظَالِمِينَ (شعراء آیه 208 و 209) نفی تعذیب شخصی را که بیان به او نرسیده است، معلّل به ظالم نبودن فرموده است. به بیان دیگر چنین کاری را مخالف عدالت و مستلزم ظلم دانسته است؛ لذا مطلوب از استدلال به آیه شریفه مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا از این جهت تام بوده و دلالت بر نفی استحقاق میکند.