دامنه “حق الطاعه”: اوامر یا اغراض شارع؟
مبنای شهید صدر: وجوب تبعیت از دستورات و نه اغراض
شهید صدر معتقد به وجوب تبعیت از دستورات شارع می باشد و اغراض شارع مادامی که به مرحله ی دستور نرسیده باشد وجوب امتثال ندارد.
دفاع استاد شب زنده دار از مبنای شهید صدر در بحث حق الطاعه
طبق این مبنا، استاد شب زنده دار دربحث حق الطاعه در دفاع از شهید صدر فرمودند:
[!quote] اغراض و اهداف با دستورات و اوامر فرق می کند و فقط دستورات موضوع حق الطاعه هستند، بنابراین اگر چیزی مورد اهتمام شارع باشد ولی به مرحله دستور نرسیده است چگونه می تواند موضوع حق الطاعه قرار بگیرد؟ ممکن است شهید صدر «ره» بگوید حق الطاعه مربوط به دستورات و اوامر و نواهی شارع است نه مربوط به اهتمامات و اغراض مولا.
نقد استاد بر دفاع مذکور: دو اشکال اساسی
۱. اشکال کبروی: ملاک اصلی حق الطاعه
استاد در نقد دفاع ایشان می فرماید: اولا یک بحث کبروی وجود دارد که اگر نکته ی اصلی مسلک حق الطاعه رعایت احترام مولا به جهت خالقیت و منعمیت باشد، فرقی بین دستورات و اغراض لزومی که به مرحله ی دستور نرسیده باقی نمی ماند. بلکه عقل طبق مسلک شهید صدر درصورت ترک چنین غرضی باز حکم به تضییق مولویت مولا می کند. و اصلا به نظر ما وفاقا با اعلامی مثل آخوند و آقاضیاء و اصفهانی، روح حکم و غرض از حکم همان ملاک هایی است که در اوامر و نواهی نهفته است.
۲. اشکال در موارد محتمل الوجوب و الاباحه
ثانیا در جایی که محتمل الوجوب و الاباحه هست، ما احتمال جعل چنین اباحه ی اقتضایی را می دهیم همان طور که احتمال جعل وجوب را می دهیم. و شهید صدر که احتمال را منجز می داند، باید جمع تنجیز و تعذیر درمورد واحد را قبول کند.
خارج اصول 98/10/28