بررسی دلالت روایت نماز طواف تطوع بعد از عصر بر مطلوبیت مخالفت با عامه
[!quote] وَ رَوَى أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا ع عَنْ صَلَاةِ طَوَافِ التَّطَوُّعِ بَعْدَ الْعَصْرِ فَقَالَ لَا فَذَكَرْتُ لَهُ قَوْلَ بَعْضِ آبَائِهِ ع إِنَّ النَّاسَ لَمْ يَأْخُذُوا عَنِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ ع إِلَّا الصَّلَاةَ بَعْدَ الْعَصْرِ بِمَكَّةَ فَقَالَ نَعَمْ وَ لَكِنْ إِذَا رَأَيْتَ النَّاسَ يُقْبِلُونَ عَلَى شَيْءٍ فَاجْتَنِبْهُ فَقُلْتُ إِنَّ هَؤُلَاءِ يَفْعَلُونَ فَقَالَ لَسْتُمْ مِثْلَهُمْ.[1]
این روایت شاهد برای آن است که نفس مخالفت با عامه، مطلوب است چرا که امام رضا (ع) فرمودند چون عامه این کار را انجام میدهند، تو انجام نده.
نقد استظهار از روایت: اهمیت “اقبال” عامه
سیاق این روایت تعارض نیست -مانند سیاق مقبوله- و عبارت «فیه الرشاد» هم ندارد. اما این استظهار را قبول نداریم.
حضرت نمیفرمایند هر کاری عامه کردند تو با آنها مقابله کن بلکه میفرمایند: «وَ لَكِنْ إِذَا رَأَيْتَ النَّاسَ يُقْبِلُونَ عَلَى شَيْءٍ فَاجْتَنِبْهُ.» یعنی اگر عامه اقبال به چیزی کردند، از آن اجتناب کن. وقتی عامه به چیزی اقبال کنند، علامه و شعار عامه میشود و حضرت از آن منع میکنند.
لزوم تقویت شعائر شیعه و اجتناب از شعائر عامه
اگر چیزی شعار شیعه و اهل حق شد، باید تقویت بشود و اگر چیزی شعار و علامت و نشانه بر گروه دیگری شد باید از آن اجتناب بشود ولو به حکم اولی، آن حکم را نداشته باشد.
مثلاً فرض کنید که پوشیدن لباس سفید مستحب است اما در دورهای پوشیدن آن، علامت غیر حق، مانند یهودیت یا عامه یا مسیحیت یا اسماعیلیه شد. در این صورت ما باید از آن شعائر اجتناب کنیم حتی اگر به حکم اولی مستحب باشد. در این روایت هم حضرت میفرمایند بله، امام حسین (ع) این مطلب را فرمودهاند اما امروزه نماز بعد از عصر در مکه، از شعائر عامه و مورد اقبال آن ها شده لذا از آن اجتناب کنید.
تفاوت مدعای مخالفین با مفاد روایت
مدعای شما این است که نفس مخالفت عامه، مطلوب است و این ادعا اعم از آن است که اقبال به سمت آن باشد یا نباشد. آنچه این روایت صحیح السند ثابت میکند، فقط در صورت اقبال است. ما به جز موارد الزامیات در کل مواردی که اقبال دسته خلافی بر امری باشد، از حکم اولی آن دست میکشیم. مثلا فرض کنید اگر نماز اول وقت، اقبال عامه پیدا کند، دیگر مستحب نیست اما الآن اینگونه نیست چرا که مورد اقبال متدینین است و ربطی به شیعه و سنی نیست. شاهدش هم آن است که اگر کسی اول وقت نماز بخواند، او را عامه یا شیعه نمینامند بلکه متدین مینامند.
تعریف شعار
شعار یا شعائر را ما اینگونه تا به حال معنی میکردیم که اگر امری در قومی غالب بشود که آن قوم با آن شناخته بشوند، شعار میشود.
جلسه ۱۱۷ مورخ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ (98.3 کیلوبایت)