در بسیاری از کتب، به نحو عام به سکاکی نسبت داده شده است که ایشان در «مطلقِ مجازات» قائل به استعمال لفظ در معنای موضوعله هستند؛ به این بیان که متکلم، معنای غیر موضوعله را از طریق یک ادعای عقلی، «فردِ موضوعله» یا «نفسِ موضوعله» قلمداد کرده و لفظ را در همان معنای حقیقی خود به کار میبرد.
لکن بررسی و تتبع در آثار و کتب خودِ سکاکی مبین آن است که برداشتِ مطلق از دیدگاه وی صحیح نیست و ایشان در این مسئله قائل به تفصیل شدهاند. تبیین این تفصیل به شرح ذیل است:
۱. مجاز مرسل
در «مجاز مرسل» (مجازی که علاقهی آن غیر از مشابهت است، مانند استعمال «ید» در معنای «قدرت»)، سکاکی با مشهور همعقیده است. در این صنف از مجاز، استعمال لفظ در «غیر ما وضع له» صورت میگیرد و ادعای مذکور در اینجا جاری نیست.
۲. استعاره
مبنای معروف سکاکی (استعمال در موضوعله و ادعای عقلی) صرفاً مختص به «استعاره» است؛ یعنی جایی که علاقهی مجاز، «مشابهت» باشد (مانند: زیدٌ اسدٌ). در این مقام، ایشان معتقد است لفظ در همان معنای موضوعله (حیوان مفترس) استعمال شده است، با این ادعای عقلی که فرد شجاع (رجل شجاع)، حقیقتاً یکی از افراد «اسد» یا عین آن است.
نتیجهگیری
بنابراین، تعمیمِ دیدگاه سکاکی به مطلقِ مجازات، ناشی از عدم دقت در تفکیک ایشان میان مجاز مرسل و استعاره است.
بر اساس جلسه ۱ دی ماه ۱۴۰۴