علم اجمالی بین متباینین به لحاظ مقام تکلیف حساب میشود، ولو ممکن است به لحاظ مقام امتثال یک قدر مشترک وجود داشته باشد. مثل این که مکلف علم اجمالی به فوت نماز ظهر یا نماز عصر دارد. این علم اجمالی منجز است ولو مکلف میتواند با یک نماز چهار رکعتی به نیت ما فی الذمه امتثال اجمالی کند. لذا در مواردی که مکلف نمیداند کفاره حنث یمین - که اطعام ده فقیر یا لباس دادن به آنها و در صورت عجز از آن سه روز روزه است - بر عهدهی او آمده یا کفاره حنث عهد - که شصت روز روزه یا اطعام شصت فقیر است - بر عهدهی او آمده است، بعضی گفتند «امر دایر بین لزوم اطعام شصت فقیر یا اطعام ده فقیر است» و نسبت بین آن دو اقل و اکثر است لذا ده فقیر اطعام میکند و از اطعام مابقی برائت جاری میکند.
ولی این درست نیست. زیرا به لحاظ مقام تکلیف، متباینین هستند. در صورت حنث یمین بر او جامع بین «اطعام عشرة مساکین او کسوتهم» و در صورت حنث عهد بر او جامع بین «الصوم ستین یوماً او الاطعام ستین مسکیناً» واجب است و این دو جامع متباین هستند. لذا علم اجمالی منجز است و تداخل در مقام امتثال کافی نیست. البته در صورت اطعام شصت فقیر قطعاً تکلیف معلوم بالاجمال امتثال شده است، ولی برائت از وجوب اطعام ما بقی بعد از اطعام ده فقیر جاری نمیشود.
بر اساس جلسه ۱۰۱
۳۰ بهمن ۱۴۰۳