بسم الله الرحمن الرحیم
مراد از «طیّب» در آیهی «قل احل لکم الطیّبات»
بعضی برای اثبات وجود اصل لفظی بر حرمت هر لحمی مگر این که دلیل بر حلیت آن قائم شود، به آیهی «يَسْئَلُونَكَ ماذا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ» تمسک کردند. زیرا ظاهر آن حصر است. مکلف شک میکند که خرگوش جزء طیبات است یا نه. و با استصحاب عدم طیب بودن این خرگوش، در موضوع «لایحل الا الطیبات» داخل میشود. و یا با قاعدهای که محقق نایینی رحمه الله بیان کردند اثبات میشود که حکم خرگوش حرمت است و آن قاعده این است که عامی که متضمن حکم الزامی است باید داخل بودن این فرد در مخصص احراز شود و الا نمیتوان رجوع به برائت کرد. مثل «لاتکرم احدا الا من کان هاشیما» باید احراز شود که این شخص هاشمی است تا بتوان او را اکرام کرد و الا مقتضای بنای عقلاء این است که از باب احتیاط نباید او را اکرام کرد زیرا عام الزامی است.
در ما نحن فیه نیز که مفاد خطاب عام «لایحل الا الطیبات» است باید طیب بودن طعام احراز شود تا اکل آن جایز باشد. در صورت عدم احراز طیب بودن، اکل آن جایز نیست و با این بیان دیگر نیاز به جریان استصحاب برای داخل کردن آن حیوان در موضوع عام نیز نیست.
بررسی وجه اول
اولا: دلیلی بر این قاعده میرزائیه که مرحوم نایینی بیان کردند، وجود ندارد.
ثانیا: نسبت به آیه نیز در این که مراد از «طیب» چیست، چند احتمال وجود دارد:
احتمال اول: مراد، طیب شرعی است.
این خلاف ظاهر است زیرا در این صورت ضرورت به شرط محمول خواهد بود. چون طیب شرعی یعنی آن چیزی که حلال است و معنای «طیب شرعی حلال است» این است که «حلال حلال است» لذا مراد از «طیب» نمیتواند «طیب شرعی» باشد.
احتمال دوم: مراد طیب واقعی است. یعنی «طیب واقعی حلال است»
این احتمال نیز صحیح نیست زیرا طیب واقعی امر مبهمی است و مردم نمیدانند چه چیزی حلال واقعی است و راهی برای احراز آن ندارند. لذا قانون کاللغو خواهد شد زیرا قابل تطبیق نیست.
احتمال سوم: مراد طیب عرفی است.
احتمال چهارم: اصلا این، جعل قانون نیست بلکه بیان اجمالی از احکام مجعول است یعنی شارع قبلا بعضی از اشیاء را حلال و بعضی از اشیاء را حرام کرده است و الان از ایشان سؤال میشود که شما چهکار انجام دادید؟ ایشان در جواب میگوید «طیبات را بر شما حلال و خبائث را بر شما حرام کردیم.» یعنی از احکامی که در جاهای دیگر جعل شده است گزارش میدهد نه این که قانون جعل کند.
ظاهر آیه یا همین احتمال چهارم است و یا اگر مراد بیان قانون باشد ظاهر عرفی آن این است که «آن چیزی را که شما طیب میدانید یعنی طیب عرفی، حلال است.»
المائدة:4.
فوائد الاصول، نایینی، محمد حسین، ج3، ص؛ اجود التقریرات، نایینی، محمد حسین، ج3، ص.