در بحث مقدمه واجب مطلبی راجع به تقسیمات واجب است. صاحب فصول واجب را به معلق و منجز تقسیم کردند.
واجب معلق به واجبی می گویند که موقوف است بر یک امر غیر مقدور مکلف نظیر حج که موقوف است به موسم حج.
واجب منجز نیز به واجبی می گویند که موقوف نمی باشد بر یک امر غیر مقدور نظیر معرفت به اصول دین.
مرحوم صاحب فصول غرض خود از این تقسیم بندی را، تصحیح مواردی در شرع که مقدمه لازم الاتیان شده است قبل از رسیدن زمان واجب، عنوان مث کنند.
مرحوم آخوند در کفایه به صاحب فصول اشکال می کنند که تقسیم شما گرچه صحیح است اما تاثیری در غرض ما ندارد و بی اثر است. زیرا آنچه موجب و موثر در لزوم اتیان به مقدمه قبل از رسیدن زمان واجب است، فعلیت وجوب است و هر کجا وجوب فعلی باشد، مقدمه لازم الاتیان است.
مرحوم محقق اصفهانی(کمپانی) به صاحب کفایه اشکال می کنند که مجرد فعلیت وجوب برای لزوم اتیان مقدمه کافی نیست و آنچه موثر در لزوم اتیان به مقدمه است، انفکاک زمانی بین وجوب و زمان واجب است و در این صورت تقسیم صاحب فصول به واجب معلق و منجز در بحث ما اثر خواهد داشت زیرا واجب معلق است که بین زمان وجوب و زمان واجب آن، انفکاک وجود دارد.
استاد با بیان مثال نقضی وجود این دو شرط یعنی فعلیت وجوب و انفکاک زمانی را ناکافی می دانند و می فرمایند که حتما بایستی شرط سومی باشد.
مثال نقض: صوم امراة مستحاضه کثیرة
۱-وجوب صوم از زمان رویت هلال فعلی شده است.
۲- انفکاک زمانی بین زمان وجوب و زمان واجب که طلوع فجر است وجود دارد.
۳- اما احدی قائل به این نیست که غسل(مقدمه) امراة مستحاضه قبل از اذان صبح لازم است بلکه حتی اگر قبل از اذان غسل کند، صوم او باطل است.
بنابراین باید شرط سومی برای لزوم اتیان مقدمه قبل از زمان ذی المقدمه باشد و آن این است که مقدمه نباید مقید به زمانی باشد که ذی المقدمه مقید به آن است و اگر مقدمه و ذی المقدمه در قید زمان متحد باشند، دیگر مقدمه لزوم اتیان قبل از ذی المقدمه نخواهد داشت.
بنابراین شروط لزوم اتیان مقدمه قبل از ذی المقدمه در سرتاسر فقه بدین شرح است:
۱- فعلیت وجوب
۲-انفکاک زمانی بین زمان وجوب و زمان واجب
۳- عدم تقیید مقدمه به زمانی که ذی المقدمه مقید به آن است
درس خارج اصول استاد رحمانپور- ۲۴ شهریور ۱۴۰۴
مقرر علی صابر