سؤال: اگر شما قاعده مقتضی و مانع را نمیپذیرفتید، آیا باز هم قائل به ملازمه میشدید؟
پاسخ استاد: خیر. ما اگر قاعده ملازمه را قبول نداشتیم، مثل آقای تبریزی میشدیم و میگفتیم قاعده ملازمه (مستقلات عقلیه) در فقه صغری ندارد؛ چون احتمال وجود مانعی که عقل به آن دسترسی ندارد، اما شارع به جهت احاطهای که دارد، به آن دسترسی دارد، همیشه وجود دارد.
اما مرحوم نائینی با اینکه قاعده مقتضی و مانع را قبول ندارند، قاعده ملازمه را یکسره پذیرفتهاند. قاعده مقتضی و مانع یعنی وقتی مقتضیِ للحکم را پیدا کردید و عدم مانع از حکم را احراز کردید، میتوانید به آن مطلب حکم کنید.
سؤال: ممکن است کسی قاعده مقتضی و مانع را قبول نداشته باشد، اما باز هم احراز عدم مانع را به حکم وجدان انجام دهد؛ پس لزوماً نباید از راه قاعده مقتضی و مانع رفت.
پاسخ استاد: همین وجدان، خودش دلیل بر اعتبار قاعده مقتضی و مانع است. قاعده مقتضی و مانع، شاخ و دم ندارد. این قاعده میگوید وقتی مقتضی حکم را پیدا کردید، اگر احراز کردید مانعی از آن مقتضی وجود ندارد، باید به حکم شرعی حکم کنید.
حال گاهی عقل مقتضی را درک میکند و گاهی عمومات و اطلاقات، مقتضی را بیان میکنند.
بر اساس جلسه ۷۶
۱ بهمن ۱۴۰۴