تقسیم حکومت نزد محقق نائینی
قالب‌بندی و سازمان‌دهی متن بدون هرگونه تغییر در واژگان یا محتوای علمی
۱. حکومت واقعیه
حکومت را محقق نائینی دو قسم کرده است: حکومت ظاهریه و حکومت واقعیه.
حکومت واقعیه را معنا می‌کند به تصرف در موضوع واقعاً، نه وجداناً بلکه واقعاً؛ یعنی آثار آن موضوع واقعا بار می‌شود.
مثال:
گفته یشترط الطهاره فی الصلاة (خطاب اولی). بعد گفته الطواف بالبیت صلاة.
این تصرف در موضوع است. ادعا می‌کند طواف، صلاة است؛ این تصرف در موضوع است. این حاکم بر آن است و توسعه می‌دهد آن طهارت را واقعاً. پس در طواف، طهارت واقعاً شرط است، نه ظاهراً.
نکته:
حکومت واقعیه آن است که توسعه می‌دهد حکم را واقعاً؛ کشف خلاف ندارد.
۲. حکومت ظاهریه
اما در حکومت ظاهریه، توسعه می‌دهد یا تضییق می‌کند؛ ولی توسعه‌اش این خصوصیت را دارد که:
توسعه می‌دهد ظاهراً مادام‌الشک.
مثال:
فرموده یشترط فی الصلاة الطهاره. بعد می‌گوید: شک داری این پاک است یا نه؟
کل شیء طاهر.
«کل شیء طاهر» حاکم بر آن دلیل است. یعنی می‌گوید:
این را شک داری طاهر است یا نه؟ من اعتبار می‌کنم طاهر. فتصح الصلاة.
ولی تصح الصلاة مادامی که شک داری؛ مادامی که علم به خلاف پیدا نکرده‌ای، ظاهراً.
ما باشیم و حاکم و محکوم در حکومت ظاهریه، موضوع دلیل حاک