تقریب جدیدی از اصل عدم ازلی
تقریب دیگر که برای جریان اصل عدم ازلی وجود دارد، بیانی است که ما در دوره قبل، گفتهایم که حتی اگر بپذیریم عدم به نحو سلب محصل(عدم اتصاف محلّ به وصف) موضوع حکم نیست بلکه حتما به نحو اتصاف (اتصاف محلّ به عدم وصف) موضوع حکم است و حتی اگر بپذیریم اتصاف بر وجود خارجی موصوف متوقف است با این حال اصل عدم ازلی، جاری است؛
بیانش اینکه؛
هر موجودی در ظرف وجودش، به عدم خصوصیات قبل از وجودش متصف است.در این حالت، زمان سابق قید اتصاف نیست تا گفته شود قبل از وجود، اتصاف معنا ندارد بلکه قید وصف ثابت برای شیء است.
یعنی ما همین الان که وجود داریم متصف هستیم به اینکه صد سال پیش را ندیدهایم. پس اتصاف همین الان هست اما وصف در زمان سابق است. مثلا یکی از اوصاف و خصوصیات ما این است که به ندیدن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله متصف هستیم.
بنابراین گفته میشود: این زن همین الان به عدم قرشیت قبل از تولد متصف است(هذه المراة الموجودة تکون متصفة بعدم القرشیة السابقة) و همین اتصاف قابل استصحاب است.
اشکال: اگر وصف مقید به زمان گذشته باشد استصحاب در آن جاری نیست؛ چون وصف مقید به دیروز(اتصاف المراة بعدم القرشیة السابقة) با وصف مقید به امروز(اتصاف المراة بعدم القرشیة الیوم) دو چیزند و در استصحاب وحدت قضیه متیقنه و مشکوکه شرط است.
جواب: ملاک در جریان استصحاب نه عقل است و نه لسان دلیل بلکه بقای موضوع از نظر عرف معیار جریان استصحاب است. پس آنچه مهم است این است که آن خصوصیت از نظر عرف قید است یا نه؟ و زمان در نظر عرف همیشه ظرف است و هیچ گاه قید نیست. بارها گفتهایم معنای این کلام این نیست که عرف حکم میکند که زمان در حکم شارع دخالت ندارد و این اصلا در اختیار عرف نیست بلکه آنچه عرف میفهمد این است که در این مورد اگر حکم در زمان دوم هم ثابت باشد استمرار حکم سابق است و مرجع در تشخیص مفاهیم_ از جمله استمرار_ عرف است.
پس با فرض اینکه آنچه موضوع حکم است این است که این زن متصف باشد به عدم قرشیت، این زن همین الان که وجود دارد متصف است به عدم قرشیت قبل از تولد و شک داریم که آیا متصف است به عدم قرشیت بعد از تولد یا نه؟ استصحاب جاری است و با استصحاب ثابت میشود که این زن متصف به عدم قرشیت است. این استصحاب جاری است چون قبل از تولد و بعد از تولد که زمان است از نظر عرف ظرف است نه قید و لذا عدم قرشیت بعد از تولد از نظر عرف استمرار همان عدم قرشیت قبل از تولد است پس با استصحاب حکم میشود اتصاف این زن به عدم قرشیت مستمر است و این زن همچنان به عدم قرشیت متصف است.
برگفته از در خارج اصول استاد قائینی ج81، یکشنبه 30/10/1403