دیدگاه مرحوم آخوند خراسانی در شباهت بین مثبتین و متنافیین در جمع به تقیید
مرحوم آخوند خراسانی (قدس سره) معتقد است در جمع میان مطلق و مقید که هر دو در حکم متفقاند و وحدت حکم وجود دارد، و این جمع بهواسطه تقیید انجام میشود، تفاوتی میان مثبتین ونافیین نیست.
| نوع دلیل | مثال مطلق | مثال مقید | نتیجه |
|---|---|---|---|
| مثبتین | «اَکْرِمِ الْعالِمَ» | «اَکْرِمِ الْعالِمَ الْعادِلَ» | اطلاق با تقیید محدود میشود. |
| نافیین | «لَا یَجِبُ اِکْرَامُ الْفَاسِقِ» | «لَا یَجِبُ اِکْرَامُ الْفَاسِقِ الْعَامِیِّ» | اطلاق با تقیید محدود میشود. |
در تمامی این موارد، اطلاق با تقیید محدود میشود.
تبیین محل نزاع در «لا منافاة بین المثبتین»
کلام مشهور اصولیان، یعنی قاعده «لا منافاة بین المثبتین»، ناظر به مواردی است که دلیل اخص، به نحو لقب مطرح شده است.
مثال لقب (محل عدم تنافی):
- «اَکْرِمِ الْعَالِمَ»
- «اَکْرِمِ الْفَقِیهَ»
در این مثال، هیچ تنافیای میان دو قضیه نیست و جمع میان آنها به شیوه تقیید صورت نمیپذیرد.
نکته:
اگر ساختار کلام به نحو: «اَکْرِمِ الْعَالِمَ» و «اَکْرِمِ الْعَالِمَ الْفَقِیهَ» باشد، بحث جمع به تقیید مطرح و داخل در مسئله اصلی خواهد بود.
مورد استثنا: مفهوم لقب و خروج از دایره تقیید
بنابراین، هرگاه حکم اخص به صورت قید و مقید نباشد، بلکه صرفاً به صورت مفهوم لقب باشد، هیچگاه وارد در بحث جمع به تقیید نمیشود.
این موضوع چنان روشن است که حتی مرحوم نائینی (قدس سره) نیز، که قائل به تنافی داخلی میان دو دلیل مثبتین در موارد مطلق و مقید است (مانند: «اَعْتِقْ رَقَبَةً» و «اَعْتِقْ رَقَبَةً مُؤْمِنَةً»)، در مواردی شبیه به «اَکْرِمِ الْعَالِمَ» و «اَکْرِمِ الْفَقِیهَ» قائل به عدم تنافی شده است.
نتیجه و خلاصهکلام
نتیجه بحث آن است که اجماع اصولیان بر «لا منافاة بین المثبتین» ناظر به مواردی است که حکم اخص، ساختار قید و مقید را ندارد و به نحو لقب است.
بنابراین، محل بحث و نزاع حقیقی در باب جمع به تقیید، در آن دسته از ادله مثبتین خواهد بود که از این قبیل (یعنی لقب) نیستند، بلکه یکی مطلق است و دیگری مقید.
بر اساس درس خارج اصول استاد قائینی
۲۱مهر ۱۴۰۴