تحلیل انتساب کتاب رسائل به قطب راوندی | نقد دیدگاه محقق خویی

برخی از محققان، از جمله محقق خویی، در بحث “مرجّحات”، به روایت نقل شده از کتاب «رسائل قطب راوندی» توسط صاحب وسائل اشکال وارد کرده‌اند. ایشان گفته‌اند وجود چنین کتابی برای قطب راوندی ثابت نیست؛ زیرا شاگردان او مانند ابن شهرآشوب که تراجم هم داشته‌اند، به نام این کتاب اشاره نکرده‌اند.

استاد محترم به این اشکال چنین پاسخ داده‌اند که افراد دیگری معاصر یا مقدم بر صاحب وسائل، به اسم این کتاب تصریح کرده‌اند. در ادامه، به بررسی این موارد می‌پردازیم. :backhand_index_pointing_down:


تصریح کنندگان به ثبوت کتاب مذکور برای قطب راوندی

:memo: مورد اول: فاضل تونی

در دوره صاحب وسائل، فاضل تونی نیز این روایت را از کتاب «بیان أحوال أحادیث أصحابنا» نقل می‌کند:

السادسة: ما رواه الشيخ قطب الدّين الراونديّ‌، في رسالة ألّفها في بيان أحوال أحاديث أصحابنا، بسنده:** «عن ابن بابويه، عن محمد بن الحسن الصفّار، عن أحمد بن محمد بن عيسى، عن رجل عن يونس بن عبد الرحمن، عن الحسن بن السريّ‌، قال: قال أبو عبد اللّه عليه السلام: إذا ورد عليكم حديثان مختلفان، فخذوا بما خالف القوم».[1]


:writing_hand: مورد دوم: محدث استرآبادی

محدث استرآبادی نیز این موضوع را تأیید کرده است:

و ذكر الشيخ السعيد قطب الدين شيخ الإسلام أبو الحسين سعيد بن هبة اللّه الراوندي قدّس سرّه في الرسالة الّتي صنّفها في بيان أحوال أحاديث أصحابنا و إثبات صحّتها:
أخبرنا الشيخان محمّد و عليّ‌ ابنا عليّ‌ بن عبد الصمد، عن أبيهما، عن أبي البركات عليّ‌ بن الحسين، عن أبي جعفر بن بابويه: أخبرنا أبي، أخبرنا سعد بن عبد اللّه، عن أيّوب بن نوح، عن محمّد بن أبي عمير، عن عبد الرحمن بن أبي عبد اللّه، قال الصادق عليه السّلام:
إذا ورد عليكم حديثان مختلفان فاعرضوهما على كتاب اللّه عزّ و جلّ‌، فما وافق كتاب اللّه فخذوه و ما خالف كتاب اللّه فذروه، فإن لم تجدوهما في كتاب اللّه فاعرضوهما على أخبار العامّة، فما وافق أخبارهم فذروه، و ما خالف أخبارهم فخذوه.[2]

ایشان مؤسس اخباری‌گری بوده و در اوایل قرن یازدهم، هم‌دوره شیخ بهایی و میرداماد و اوایل دوره صفویه زندگی می‌کرده است. اما شیخ حر عاملی در اواخر قرن یازدهم و هم‌دوره علامه مجلسی و اواسط دوره صفویه بوده است. این سند و روایت دقیقاً همان چیزی است که صاحب وسائل نقل کرده است.


:open_book: مورد سوم: مرحوم مجلسی پدر

علامه محمد تقی مجلسی که یک نسل قبل از شیخ حر عاملی می‌زیسته، نیز به این کتاب اشاره کرده است:

و ذكر الشيخ قطب الدين سعيد بن هبة الله الراوندي رضي الله عنه في الرسالة التي صنفها في بيان أحوال أحاديث أصحابنا و صحتها: أخبرنا الشيخان محمد و علي ابنا عبد الصمد، عن أبيهما، عن أبي البركات علي بن الحسين، عن أبي جعفر بن بابويه، عن أبيه، عن سعد بن عبد الله، عن أيوب بن نوح، عن محمد بن أبي عمير عن عبد الرحمن بن أبي عبد الله في الصحيح، عن أبي عبد الله عليه السلام قال: إذا ورد عليكم حديثان مختلفان فاعرضوهما على كتاب الله فما وافق كتاب الله فخذوه و ما خالف كتاب الله فذروه، فإن لم تجدوهما في كتاب الله فاعرضوهما على أخبار العامة فما وافق أخبارهم فذروه و ما خالف أخبارهم فخذوه.[3]

ایشان عبارت “فی الصحیح” را نیز به کار برده‌اند؛ بنابراین، به نظر می‌رسد این کتاب از طریق همان “اجازه علامه به بنی‌زهره” به آنها رسیده و علمای آن دوره به این کتاب دسترسی داشته‌اند.


:books: مورد چهارم: شیخ حر عاملی

شیخ حر عاملی در کتاب «أمل الآمل»[4] (جلد ۲، صفحه ۱۲۵) قطب راوندی را توثیق می‌کند و سپس کتب ایشان را به سه قسمت تقسیم می‌کند:

  • قسمی که ابن شهرآشوب و شیخ منتجب‌الدین بیان کرده‌اند.
  • قسمی که با واسطه آن را دیده است.
  • قسمی که خودش دیده است.

ایشان در ادامه می‌افزاید:

أقول: وقد رأيت له كتاب قصص الانبياء أيضا، كتاب فقه القرآن، ورسالة في أحوال أحاديثنا وإثبات صحتها، وشرح آيات الاحكام وهو فقه القرآن، وينسب إليه شرح مشكلات النهاية، وكتاب يسمى البحر.[5]


  1. الوافیة فی أصول الفقه، صفحه ۳۲۵ ↩︎

  2. الفوائد المدنیة، ص۳۸۱ ↩︎

  3. روضة المتقین، ج۶، ص۴۲ ↩︎

  4. أمل الآمل، ج۲، ص۱۲۵ ↩︎

  5. أمل الآمل، ج۲، ص۱۲۷ ↩︎

1 پسندیده