صحیحه زراره که پرسید اگر شک کردم خونی به ثوب من رسیده یا نه، هل علیّ ان انظر، امام علیهالسلام فرمودند خیر و انما ترید ان تذهب الشک:
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:
قُلْتُ لَهُ أَصَابَ ثَوْبِي دَمُ رُعَافٍ أَوْ غَيْرِهِ أَوْ شَيْءٌ مِنْ مَنِيٍّ إِلَى أَنْ قَالَ فَإِنْ ظَنَنْتُ أَنَّهُ قَدْ أَصَابَهُ وَ لَمْ أَتَيَقَّنْ ذَلِكَ فَنَظَرْتُ فَلَمْ أَرَ شَيْئاً ثُمَّ صَلَّيْتُ فَرَأَيْتُ فِيهِ قَالَ تَغْسِلُهُ وَ لَا تُعِيدُ الصَّلَاةَ قُلْتُ لِمَ ذَاكَ قَالَ لِأَنَّكَ كُنْتَ عَلَى يَقِينٍ مِنْ طَهَارَتِكَ ثُمَّ شَكَكْتَ فَلَيْسَ يَنْبَغِي لَكَ أَنْ تَنْقُضَ الْيَقِينَ بِالشَّكِّ أَبَداً قُلْتُ فَهَلْ عَلَيَّ إِنْ شَكَكْتُ فِي أَنَّهُ أَصَابَهُ شَيْءٌ أَنْ أَنْظُرَ فِيهِ قَالَ لَا وَ لَكِنَّكَ إِنَّمَا تُرِيدُ أَنْ تُذْهِبَ الشَّكَّ الَّذِي وَقَعَ فِي نَفْسِكَ.
بعضی گفتند این روایت بر عدم وجوب فحص دلالت ندارد ولو یسیرا، چون تعبیر روایت، ان انظر است نه أن أری، و ماده رویت و نظر تفاوت دارد. رویت عادی است ولی نظر همراه با تحقیق است چنانچه فرمودند من نظر فی حلالنا و حرامنا و کسی که نظریه ارائه میکند یعنی تحقیق کرده، لذا زراره پرسیده آیا لازم است دقت کند که خونی به لباس رسیده یا نه، با توجه به اینکه در نسخه علل، این اضافه را دارد که أَنْ أَنْظُرَ فِيهِ فَأَقْلِبَهُ، یعنی لباس را پایین و بالا کند، ولی امام علیهالسلام فرمودند تحقیق لازم نیست اما نگاه عادی و یسیر، شامل این روایت نیست و باید چشم بندازد و لباسش را به صورت معمولی وارسی کند که خونی نباشد.
اما دلالت روایت تمام است. هرچند ماده نظر در کثیری از موارد به معنای نگاه با تحقیق و دقت و عمیق را میگویند، مثل ا فلا ینظرون الی الابل کیف خلقت، ولی نظر میتواند به معنای نگاه عادی نیز باشد و در همین آیه، نظر یعنی نگاه، ما دقت و تعمیق را در ادامه متوجه میشویم که فرمود کیف خلقت. در این روایت نیز پرسید ان انظر، یعنی نگاه عادی نه رویت عن دقة. به صورت متعارف چنین است که اگر شک کند خونی به لباس خورده یا نه، وقتی سوال میپرسند یعنی نگاه بیندازم که خون رسیده یا نه، نه اینکه دقت کنم و بررسی دقیق داشته باشم.
ولو سلمنا که این روایت اجمال دارد و فحص یسیر را شامل نیست و نظر یعنی عن دقة، میگوییم دیگر روایات در همین باب طهارت و نجاست نقل شده که فرمودند قبل از غسل آب روی زمین بریز تا هنگام غسل اگر آبی روی زمین ریخت، بگویی این همان آب قبلی است نه از بدن من.