باسمه تعالی
طرح قول مشهور (حجیت خبر ضعیف در مستحبات)
(ممکن است گفته شود مفاد این اخبار حجیت خبر ضعیفی است که بر استحباب عملی قائم شده است. این قول منسوب به مشهور است و تعبیر «قاعده تسامح در ادلۀ سنن» با همین قول تناسب دارد.
اشکال مرحوم نایینی: عدم سازگاری لسان اخبار با جعل حجیت
مرحوم نایینی در اشکال به این قول فرمودهاند: لسان حجیت با لسان «و ان کان رسول الله لم یقله» سازگار نیست و این لسان جعل حجیت نیست. لسان جعل حجیت این است که یا مکلف را تعبد به علم به صدق خبر کند و یا تعبیر «ما ادّی الیک فعنی یؤدّی» کند که تنزییل مؤدی بمنزلهی واقع است[1].
بررسی اشکال مرحوم نایینی: اشکال اثباتی است، نه ثبوتی
این اشکال وارد است البته این کلام اجود التقریرات که جعل حجیت به این لسان ممتنع است را قبول نداریم بلکه شارع میتواند بگوید «ان اخبرک ثقة بشیء فیجب علیک العمل ما دمت تحتمل صدقه و ان کان کذبا واقعا» لذا جعل حجیت به این لسان ممتنع نیست. بلکه اشکال اثباتی است یعنی لسان جعل حجیت اثباتا با بیان احتمال کذب تناسب ندارد.
تبیین لسان جعل حجیت و عدم انطباق آن بر اخبار من بلغ
تعبیر «اگر خبری بر ثواب داشتن فلان عمل به شما واصل شد این عمل را انجام دهید خداوند متعال آن ثواب را به شما خواهد داد» ظهور در جعل حجیت -به هر نحوی که معنا شود- برای آن خبر ندارد. لسان جعل حجیت اثباتا با تعبیر «صدّقه» یا «ما ادّی الیک فعنی یؤدّی» تناسب دارد.
نایینی محمدحسین. أجود التقریرات. ج ۲، کتابفروشی مصطفوی، ص ۲۰۸. ↩︎