بسم الله الرحمن الرحیم
طرح دیدگاه محدود کننده (مرحوم حکیم، مرحوم آقا ضیا): اصل عدم ازلی در لوازم ذات جاری نیست
مرحوم حکیم در مستمسک و حقائق الاصول و مرحوم آقا ضیا معتقدند که اصل عدم ازلی در قیودی جاری است که از قبیل لوازم ذات «مثل زوجیت اربعه» نباشد پس اصل عدم قرشیت برای اثبات اینکه زن تا پنجاه سال حیض میبیند جاری نیست چون از قبیل لوازم ذات است یعنی شیء در رتبه ذاتش هم مقید به آن است.
بیان شاهد و تبیین دیدگاه از کلام مرحوم آقا ضیا
عبارت مرحوم آقا ضیا در نهایة الافکار:
«و من هنا لا يجري أصل العدم في لوازم الماهية لأنها لا تنفك عنها و لو قبل وجودها فلا يكون لها حالة سابقة»[1]
بیان شاهد و تبیین دیدگاه از کلام مرحوم حکیم
عبارت مرحوم حکیم در مستمسک در بحث شک در قابلیّت تذکیه حیوان معیّن:
«و لو بني على أن التذكية عبارة عن الأفعال الخاصة من فري الأوداج و غيرها مع القابلية - على أن تكون القابلية جزءاً لمفهومها - فلا مجال لجريان أصالة عدمها إذا شك فيها للشك في القابلية، إذ القابلية لم يحرز لعدمها حالة سابقة لأنها من لوازم الماهية، فلا يجري فيها أصل العدم، حتى لو بني على جريانه في إثبات العدم الأزلي، لاختصاص القول بجريانه بعوارض الوجود، و لا يجري في عوارض الماهية.»[2]
نقد دیدگاه محدود کننده: فعلیت اتصاف، منوط به وجود است
ما در دوره قبل از این بیان هم این طور جواب دادیم که حتی در اموری که احتمال دارد از قبیل لوازم ذات باشد، فعلیت اتصاف منوط به وجود ذات است و لذا چهار(4) وقتی در خارج وجود ندارد متصف به زوجیت نیست.
تبیین نقد با مثال زوجیت اربعه
چون قبل از وجود چهار، آنچه وجود دارد مفهوم چهار است که مفهوم واحد است و اصلا زوجیت (به معنای قابل تقسیم بر دو) و فردیت در آن قابل تصور نیست. زوجیت و فردیت وصف چیزی است که به حمل شایع عدد است و گرنه مفهوم نه زوج است و نه فرد.
نتیجهگیری: امکان جریان استصحاب عدم ازلی در لوازم ماهیت (عدم اتصاف فعلی قبل از وجود)
نتیجه اینکه حتی در این امور هم قبل از وجود، اتصاف فعلی وجود ندارد و شک در وجود آن مجرای استصحاب عدم ازلی است. یعنی عدم اتصاف این عدد موجود به وصف زوجیّت یا فردیّت حالت سابقه عدم دارد، وبعد وجود این عدد مثلا شک میشود که آیا این عدد فعلا متصف به زوجیّت شد یا نشد استصحاب عدم اتصاف عدد به زوجیت جریان خواهد یافت.
برگرفته از جلسه ۸۸ و ۸۹ خارج اصول استاد قائینی ۱۳ و ۱۵ بهمن ماه ۱۴۰۳